Trong khi đó, hai quốc gia láng giềng của Iran, Kuwait và Bahrain, loan báo bị Iran bắn hỏa tiễn và “drone” (máy bay điều khiển từ xa) trong đêm.

“Phi cơ Mỹ vừa tấn công nơi chứa hỏa tiễn và ‘drone,’ và địa điểm radar ven biển của Iran, vì vi phạm thỏa thuận ngưng bắn, lần nữa!” ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social chiều Thứ Bảy.

Quân đội Mỹ tấn công hàng loạt mục tiêu Iran sau khi có tin hôm Thứ Bảy, tàu thương mại bị tấn công ở Hormuz, eo biển từng là nơi khoảng 20% lượng dầu khí của thế giới đi qua trước khi cuộc chiến nổ ra hôm 28 Tháng Hai.

Đó là vụ mới nhất làm tăng căng thẳng giữa Mỹ với Iran mấy ngày gần đây, sau khi hai bên đạt thỏa thuận tạm thời hướng tới kết thúc cuộc chiến kéo dài bốn tháng nay.

Sáng sớm Chủ Nhật, bộ tư lệnh US Central Command (CENTCOM) loan báo chiến đấu cơ Mỹ tấn công 10 mục tiêu quân sự ở Hormuz và gần eo biển này để trả đũa vụ Iran bắn “drone” vào chiếc tàu cắm cờ Panama, chiếc M/T Kiku. Lúc đó, chiếc tàu này đang chở hơn 2 triệu thùng dầu thô, CENTCOM cho hay tối Thứ Bảy.

“Có lẽ tới lúc nào đó chúng tôi không còn dùng lý trí được nữa, và sẽ phải dùng biện pháp quân sự làm cho xong công việc mà chúng tôi khởi sự rất thành công. Nếu chuyện đó xảy ra, Cộng Hòa Hồi Giáo Iran sẽ không còn tồn tại!” Ông Trump viết trên Truth Social.

Trước đây, Tổng Thống Trump liên tục cảnh cáo sẽ đưa Iran về “thời kỳ đồ đá.”

Iran tuyên bố họ tấn công mục tiêu quân sự Mỹ ở Kuwait và Bahrain sáng sớm Chủ Nhật sau khi Mỹ không kích cơ sở ven biển của Iran.

Quân đội Kuwait loan báo hệ thống phòng không nước này đang “đối phó với những đợt tấn công bằng hỏa tiễn và ‘drone’ của địch.”

Bộ Ngoại Giao Bahrain lên án “việc Iran lại gây hấn và tấn công trên lãnh thổ của Bahrain lần nữa bằng hàng loạt hỏa tiễn đạn đạo và ‘drone,’ làm tăng căng thẳng một cách nguy hiểm.”

Bất chấp những vụ tấn công nêu trên, CENTCOM khẳng định tàu thương mại vẫn tiếp tục đi qua Hormuz.

Tình trạng căng thẳng bùng lên giữa lúc Mỹ và Iran đang đình chiến 60 ngày để đàm phán hòa bình sau khi ký thỏa thuận tạm thời hôm 18 Tháng Sáu. Nhưng mấy ngày qua, hai bên cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận này.

Tuy nhiên, hôm Chủ Nhật, báo mạng Axios đưa tin Mỹ và Iran đồng ý ngưng giao tranh để tiếp tục đàm phán về Hormuz. Hai bên dự định gặp nhau ở Qatar vào Thứ Ba, theo Axios. (Th.Long) [kn]

World Cup 2026 sẽ là giải đấu không tiền khoáng hậu vì nhiều lý do – trong đó đáng chú ý là số lượng thay đổi về luật thi đấu ở mức kỷ lục.

FIFA công bố 11 thay đổi mới dành riêng cho giải đấu này.

Ông Pierluigi Collina, người phụ trách công tác trọng tài của FIFA, quyết tâm đẩy nhanh nhịp độ các trận đấu và giảm thiểu những sai sót có thể làm thay đổi kết quả trận đấu.

Tuy nhiên, người hâm mộ cũng cần làm quen với các thay đổi này vì phần lớn sẽ được áp dụng ở mùa giải tới tại Ngoại hạng Anh, Cúp Liên đoàn Anh và Ngoại hạng Scotland.

Các thay đổi bao gồm quyền hạn mới cho VAR, hàng loạt biện pháp bảo vệ nhịp độ trận đấu và một số điều chỉnh liên quan đến hành vi cầu thủ.

Dưới đây là những điểm đáng chú ý.

Tiết kiệm thời gian: phát bóng, ném biên và thay người

Việc xử lý tình trạng câu giờ là một trong những ưu tiên hàng đầu của ông Collina nhiều năm qua.

Tại World Cup 2022 ở Qatar, vị cựu trọng tài người Ý yêu cầu các trọng tài tính toán thật chính xác và cộng toàn bộ thời gian bị gián đoạn vào thời gian bù giờ.

Các trận đấu mở màn của giải đều kéo dài quá 100 phút. Riêng trận đội tuyển Anh thắng Iran 6-2 có đến 24 phút bù giờ được cộng thêm cho cả hai hiệp.

Tại World Cup lần này, FIFA muốn bảo đảm các cầu thủ nhanh chóng đưa bóng trở lại cuộc chơi để giảm lượng thời gian bị lãng phí.

Mục tiêu không phải là áp dụng các hình phạt thật nghiêm khắc, mà là tạo ra những biện pháp mang tính răn đe nhằm thay đổi hành vi của cầu thủ.

Đếm ngược ở các quả phát bóng lên và ném biên (5 giây): Nếu cầu thủ cố tình trì hoãn việc đưa bóng vào cuộc, một pha phát bóng lên có thể bị chuyển thành quả phạt góc cho đối phương, hoặc quyền ném biên sẽ được trao cho đối thủ.

Việc đếm ngược sẽ không bắt đầu ngay khi bóng ra ngoài sân. Trọng tài sẽ chủ động kích hoạt nếu nhận thấy cầu thủ mất quá nhiều thời gian.

Tương tự quy định đếm ngược 8 giây đối với thủ môn sau khi bắt bóng, trọng tài sẽ đếm công khai bằng động tác đưa tay lên xuống.

Thay đổi này được kỳ vọng sẽ răn đe những thủ môn thường kéo dài thời gian thực hiện phát bóng, đặc biệt ở cuối trận.

Trước đây, biện pháp duy nhất trọng tài thực sự có là rút thẻ vàng. Tuy nhiên, thủ môn có thể tiếp tục câu giờ vì biết rằng trọng tài khó có khả năng rút thêm thẻ vàng thứ hai và truất quyền thi đấu của họ.

FIFA hy vọng rằng nguy cơ phải chịu một quả phạt góc – vốn có thể dẫn tới bàn thua – sẽ là biện pháp răn đe hiệu quả hơn.

Thay người có giới hạn thời gian (10 giây): Cầu thủ bị thay ra có 10 giây để rời sân tại vị trí gần nhất.

Nếu không thực hiện, cầu thủ dự bị sẽ không được vào sân trong ít nhất một phút và đội bóng phải thi đấu với 10 người.

Có một số ngoại lệ, chẳng hạn khi cầu thủ bị chấn thương hoặc có vấn đề an ninh liên quan đến vị trí rời sân, dù trường hợp thứ hai gần như không phải mối lo tại World Cup.

Theo luật mới, cầu thủ thay thế chỉ được phép vào sân khi trận đấu tiếp tục dừng bóng. Điều đó đồng nghĩa một đội có thể phải chơi thiếu người trong vài phút.

Chẳng hạn, trong trận giao hữu quốc tế giữa Nhật Bản và Iceland ngày 31/5, một cầu thủ Iceland mất quá nhiều thời gian để rời sân, khiến đội tuyển này phải chơi với 10 người hơn hai phút.

Lần bóng chết đầu tiên sau đó lại là khi tiền đạo Koki Ogawa ghi bàn thắng duy nhất giúp đội tuyển Nhật Bản đánh bại đội tuyển Iceland.

Mục đích của quy định không phải buộc các đội thi đấu với 10 người, mà là tạo ra sự răn đe đủ mạnh để cầu thủ không còn câu giờ khi thay người.

Bác sĩ vào sân? Cầu thủ rời sân ít nhất một phút

Trong vài mùa giải gần đây, người hâm mộ các đội bóng ở Ngoại hạng Anh và các giải thuộc hệ thống Cúp Liên đoàn Anh đã quen với quy định cầu thủ phải đứng ngoài sân 30 giây sau khi nhân viên y tế vào sân chăm sóc.

Giờ đây khoảng thời gian đó được nâng lên thành một phút.

Không chỉ áp dụng tại World Cup, quy định này sẽ chính thức được đưa vào Luật bóng đá. Tất cả các giải đấu và hệ thống thi đấu trên thế giới sẽ phải áp dụng quy định này từ mùa giải tới.

FIFA từng thử nghiệm thời gian hai phút tại Arab Cup hồi tháng 12, nhưng các giải vô địch quốc gia phản đối. Cuối cùng, một phút được chọn làm phương án dung hòa.

Một số ý kiến lo ngại rằng một phút là quá dài và có thể gây bất lợi cho những cầu thủ thực sự bị chấn thương.

Ngoài ra, cầu thủ cũng có thể ngần ngại gọi nhân viên y tế vào sân vì sợ làm ảnh hưởng tới đội nhà.

Những trường hợp ngoại lệ mà cầu thủ được phép trở lại sân ngay lập tức:

• Thủ môn bị chấn thương.
• Thủ môn va chạm với một hoặc nhiều đồng đội.
• Xuất hiện chấn thương nghiêm trọng, đặc biệt là chấn thương vùng đầu (ví dụ như chấn động não).
• Cầu thủ bị phạm lỗi khiến đối phương phải nhận thẻ vàng hoặc thẻ đỏ.
• Đội bóng được hưởng phạt đền và cầu thủ bị chấn thương là người thực hiện quả đá phạt.

Không còn khoảng nghỉ chiến thuật của thủ môn?

Khái niệm “goalkeeper tactical timeout” (kiểu câu giờ chiến thuật của thủ môn) đã trở thành chủ đề gây tranh cãi trong vài mùa giải gần đây.

Chiến thuật này thường được huấn luyện viên sử dụng để truyền đạt chỉ đạo mới cho cầu thủ hoặc làm gián đoạn đà hưng phấn của đối thủ.

Thủ môn ngồi xuống sân và ra hiệu cần chăm sóc y tế. Trong lúc đó, các cầu thủ khác chạy tới khu kỹ thuật để nghe chỉ đạo từ ban huấn luyện. Ngay sau khi huấn luyện viên truyền đạt xong thông điệp, thủ môn lại đứng dậy tiếp tục thi đấu.

Cho đến nay, các nhà làm luật bóng đá vẫn chưa tìm được giải pháp thống nhất để xử lý hiện tượng này.

Tuy nhiên, ông Collina đã thông báo với huấn luyện viên của 48 đội tuyển dự World Cup rằng cầu thủ sẽ không được phép tiến tới khu kỹ thuật khi thủ môn đang được chăm sóc y tế.

Dù vậy, biện pháp này chỉ giải quyết được một phần vấn đề chứ không ngăn được việc các đội sử dụng chiêu thức này đơn thuần để phá vỡ nhịp độ thi đấu của đối phương ở cuối trận.

Hiệu quả của quy định cũng còn gây tranh cãi, bởi mỗi hiệp đấu vốn đã có một khoảng nghỉ uống nước kéo dài khoảng ba phút, có thể được xem như một lần tạm dừng tự nhiên.

Ngoài ra, cách các trọng tài sẽ thực thi quy định này như thế nào cũng là dấu hỏi vì họ không thể rút thẻ vàng hay áp dụng các biện pháp kỷ luật khác.

Thêm nhiều quyền cho VAR

Đây có thể không phải là tin mà nhiều người hâm mộ muốn nghe, nhưng VAR sẽ có thêm bốn phạm vi can thiệp mới.

Kiểm tra xem quyết định phạt góc có chính xác hay không: VAR sẽ kiểm tra liệu một quả phạt góc có được trao đúng hay không.

Tuy nhiên, VAR sẽ không can thiệp theo chiều ngược lại, tức là không sửa các tình huống lẽ ra phải là phạt góc nhưng trọng tài lại cho phát bóng lên.

FIFA khẳng định việc kiểm tra này không được làm chậm trận đấu và phải hoàn tất trước khi quả phạt góc được thực hiện.

Trung bình có khoảng 25 giây từ khi trọng tài đưa ra quyết định cho tới lúc đá phạt góc, và FIFA cho rằng khoảng thời gian đó là đủ.

FIFA có sự hỗ trợ từ đội ngũ VAR đông hơn so với nhiều giải đấu khác. Ngoài ra còn có công nghệ mới xác định cầu thủ chạm bóng cuối cùng trước khi bóng đi hết biên, dù hệ thống này có thể vẫn quá chậm để xử lý một số tình huống phạt góc.

Đây chỉ là quy định áp dụng theo lựa chọn của từng giải đấu, nên nhiều khả năng sẽ không được áp dụng ở Ngoại hạng Anh.

Cầu thủ bị đuổi khỏi sân vì thẻ vàng thứ hai: VAR sẽ được phép kiểm tra tình huống dẫn tới chiếc thẻ vàng thứ hai khiến cầu thủ bị truất quyền thi đấu.

Tuy nhiên, VAR không được phép xem xét các trường hợp cầu thủ đang có một thẻ vàng nhưng lẽ ra phải nhận thêm thẻ vàng thứ hai mà trọng tài bỏ qua.

Điều quan trọng là lỗi phải rõ ràng và hiển nhiên. VAR không can thiệp chỉ vì có sự khác biệt trong đánh giá mức độ nặng nhẹ của chiếc thẻ.

Lỗi tấn công xảy ra trước khi bóng vào cuộc: IFAB đã cho phép FIFA thử nghiệm VAR đối với các lỗi tấn công xảy ra trước khi bóng được đưa vào cuộc, nếu tình huống đó trực tiếp dẫn tới bàn thắng, quả phạt đền hoặc một án phạt kỷ luật.

Ông Collina lấy ví dụ một tình huống trong trận đấu của đội tuyển Anh hồi tháng Ba, khi Adam Wharton cản đường di chuyển của hậu vệ Uruguay Jose Maria Gimenez trước khi Ben White ghi bàn.

Theo luật cũ, VAR không thể hủy bàn thắng đó. Nhưng tại World Cup, VAR sẽ được phép làm điều này.

Trận đấu sau đó sẽ được bắt đầu lại bằng việc thực hiện lại quả phạt góc. Lý do là bóng chưa vào cuộc nên trọng tài không thể cho hưởng một quả đá phạt trực tiếp.

Chính vì vậy, VAR cũng không được xem xét các lỗi phòng ngự xảy ra trước khi bóng vào cuộc vì khi đó không thể cho hưởng phạt đền.

IFAB sẽ đánh giá lại quy định này sau khi giải đấu kết thúc.

Xác định nhầm người phạm lỗi: Đây là một bổ sung rất hiếm gặp do ông Collina đề xuất.

Nếu một cầu thủ bị phạt thẻ vàng hoặc thẻ đỏ nhưng thực tế lỗi lại do cầu thủ đối phương thực hiện, quyết định của trọng tài có thể được sửa đổi thông qua VAR.

Quyền hạn mới để xử lý cầu thủ thiếu chuẩn mực

FIFA không hài lòng với hai vụ việc kỷ luật gây chú ý hồi đầu năm nay và muốn tránh những tình huống tương tự tái diễn tại World Cup.

Cả hai quy định dưới đây đều là những điều khoản mà ban tổ chức giải đấu có thể lựa chọn áp dụng.

Cầu thủ che miệng khi tranh cãi có thể bị đuổi khỏi sân: Trọng tài có thể rút thẻ đỏ nếu một cầu thủ che miệng trong lúc xảy ra tình huống đối đầu hoặc tranh cãi căng thẳng.

Quy định này xuất phát từ vụ việc tiền vệ cánh Gianluca Prestianni của Benfica bị UEFA cấm thi đấu sáu trận sau khi thừa nhận đã sử dụng ngôn từ kỳ thị người đồng tính với Vinicius Junior của Real Madrid trong một trận đấu thuộc UEFA Champions League hồi tháng Hai.

“Nếu đó là một cuộc trò chuyện thân thiện thì họ hoàn toàn có thể tiếp tục làm như vậy mà không gặp vấn đề gì,” ông Collina giải thích.

“Nhưng nếu đó là một cuộc đối đầu căng thẳng, việc che miệng cho thấy bạn có thể đang nói điều gì đó rất nghiêm trọng. Trong trường hợp đó, hình phạt sẽ là thẻ đỏ.”

Cầu thủ rời sân để phản đối quyết định của trọng tài cũng có thể nhận thẻ đỏ: Trọng tài giờ đây cũng có quyền rút thẻ đỏ đối với những cầu thủ rời sân nhằm phản đối quyết định của tổ trọng tài.

Quy định này được đưa ra sau vụ bê bối xảy ra ở trận chung kết Africa Cup of Nations ngày 18/1.

Đội tuyển Senegal giành chiến thắng 1-0 trước đội tuyển Morocco trong một trận đấu gây tranh cãi dữ dội.

Khi tỷ số vẫn là 0-0, Morocco được hưởng một quả phạt đền ở thời gian bù giờ. Các cầu thủ Senegal đã phản đối quyết định này bằng cách từ chối tiếp tục thi đấu.

Sau khoảng 17 phút gián đoạn, trận đấu mới được nối lại. Tiền đạo Brahim Diaz của Real Madrid đá hỏng quả phạt đền, trước khi tiền vệ Pape Gueye của Villarreal ghi bàn thắng quyết định ở phút thứ tư của hiệp phụ.

Tuy nhiên, đến tháng Ba, Liên đoàn Bóng đá châu Phi (CAF) đã hủy kết quả trận đấu và tuyên bố Morocco là đội vô địch sau khi xem xét lại vụ việc.

(BBC)

AI dưới lăng kính Đức Giáo Hoàng Leo XIV

Trong thông điệp giáo hoàng “Magnifica Humanitas” đọc ngày 25 Tháng Năm, Đức Giáo Hoàng Leo XIV nhấn mạnh sự trỗi dậy của AI cùng những thách thức về mặt đạo đức, tâm linh và xã hội mà lĩnh vực công nghệ số một thời đại này đặt ra cho xã hội. Đức Giáo Hoàng Leo XIV nhận định chính xác rằng AI chỉ có thể “mô phỏng một số chức năng nhất định của trí tuệ con người,” chứ không hề có tri giác thực sự.

Đức Giáo Hoàng kêu gọi cần phải “giải giáp” AI, dĩ nhiên không phải theo nghĩa quân sự mà là để “phóng thích nó khỏi những lối suy nghĩ giúp biến nó thành công cụ thống trị, loại trừ và hủy diệt.” Điều đáng sợ là ngay thời điểm hiện tại, AI đang phục vụ những thứ như vậy. Ngài nói thêm, “việc tích hợp công nghệ vào một tầm nhìn mang tính quan hệ và lấy con người làm trung tâm là một chuyện; còn việc để bản thân bị dẫn dắt bởi một thế giới quan coi nhẹ những giới hạn con người và hứa hẹn một hình thức cứu rỗi thuần túy mang tính kỹ thuật lại là một chuyện hoàn toàn khác…”

Ngài giải thích thêm, sự hữu hạn của đời người là một đặc điểm thiết yếu trong trải nghiệm nhân sinh, không chỉ theo quan điểm Kitô giáo về ân sủng cứu độ, mà còn theo nhiều khía cạnh khác. Ngài viết, “sự hữu hạn – khi được đón nhận một cách chân thực – không hề làm suy giảm giá trị của chúng ta, mà ngược lại, còn mở lối để ta nhận ra dung mạo của Thiên Chúa và của những người khác… Quả thực, chính vì chúng ta trải nghiệm những giới hạn – như sự mong manh, nỗi khổ đau và thất bại – nên chúng ta mới có thể nhận ra phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con người, trong đó có cả phẩm giá của chính ta lẫn người quanh ta.”

Đức Giáo Hoàng Leo XIV bày tỏ lo ngại rằng AI sẽ đẩy nhanh “cuộc khủng hoảng chân lý” – một cuộc khủng hoảng mang lại những hệ lụy khôn lường đối với sự an lạc của nhân tâm và xã hội. Ngài cảnh báo, “việc tìm kiếm chân lý là một yếu tố thiết yếu của nền dân chủ, vốn tự thân là một phương tiện góp phần kiến ​​tạo lợi ích chung… Khi những câu hỏi về bản chất của chân lý không còn sức hấp dẫn, và khi chủ nghĩa thực dụng, với sự lên ngôi của tâm thế chỉ thỏa mãn những gì mang lại lợi ích cá nhân hoặc mang đến mức độ hiệu quả cho đời sống cá nhân thì đời sống dân chủ sẽ bị suy tàn.”

Làn sóng tẩy chay AI

Trong thực tế, việc cảnh báo tác hại khủng khiếp của AI, dù nó đang thay đổi thế giới ở những khía cạnh chưa từng có trong lịch sử nhân loại, là điều vô cùng cần thiết. Đã có không biết bao nhiêu bài báo nói về mặt trái AI không tên, không tuổi, không giới tính, không dung mạo, không tiếng nói…, nhưng lại trở thành thủ phạm gần như trực tiếp gây ra nhiều vụ tự tử lẫn giết người, như trường hợp sinh viên Phoenix Ikner được ChatGPT tư vấn cặn kẽ để thực hiện vụ thảm sát giết chết hai nạn nhân và làm bị thương sáu người tại Florida State University vào Tháng Tư, 2025.

Mỹ là nơi khai sinh các chatbot AI và Mỹ cũng là nơi đang phản kháng dữ dội chống lại sự bùng nổ AI. Trong cuộc khảo sát toàn quốc được NBC News công bố vào Tháng Ba, đa số cử tri, chiếm 57%, cho biết họ tin rằng những rủi ro từ AI lớn hơn so với lợi ích mà nó mang lại. Tỷ lệ này cao hơn hẳn so với 34% cử tri có quan điểm ngược lại. Điều đáng chú ý nhất là chính thế hệ trẻ, đặc biệt Gen Z (sinh trong khoảng từ 1997 đến 2012), là những người chống AI mạnh nhất.

Hoàn toàn trái ngược những câu chuyện hào nhoáng được thêu dệt bởi các công ty công nghệ như OpenAI hay Google, khảo sát cho thấy sinh viên và giới trẻ thuộc Gen Z nói chung đang đóng vai trò quan trọng trong làn sóng phản kháng AI. Họ phẫn nộ trước một hiện tại u ám lẫn một tương lai mơ hồ được định hình bởi những thứ giả tạo mà AI mang lại. Nhiều người có cảm giác bức bối khi bị buộc phải chấp nhận thực tế rằng AI đang ào ạt ập đến cuộc đời và cuốn phăng tương lai họ.

Điều khiến giới trẻ bất bình nữa là sự hủy hoại tư duy phản biện và các kỹ năng xã hội mà AI tạo ra. Điều trớ trêu có vẻ nghịch lý là càng dùng nhiều AI, người ta càng nhận ra mặt trái và càng ghét nó.

Một nghiên cứu gần đây do Harvard và Gallup phối hợp thực hiện cho thấy, 74% thanh niên được khảo sát tại Mỹ cho biết họ sử dụng chatbot ít nhất một lần mỗi tháng. Một nghiên cứu khác cho biết, hơn một nửa sinh viên Mỹ thừa nhận họ sử dụng các công cụ AI cho việc học tập hàng tuần.

Song song với đó, 79% được Gallup khảo sát “bày tỏ sự lo ngại việc AI khiến con người trở nên lười biếng hơn,” và 65% cho rằng việc sử dụng chatbot “chỉ thúc đẩy tâm lý muốn thỏa mãn tức thì chứ không mang lại sự thấu hiểu thực sự.” Và trong một thăm dò ​gần đây hơn của Gallup, quan điểm của Gen Z đã chạm mức thấp kỷ lục: Chỉ 18% bày tỏ kỳ vọng vào AI, giảm từ mức 27% năm 2025; và chỉ 22% cho biết họ cảm thấy hào hứng xài AI, giảm từ mức 36%.

Đa số sinh viên đang bày tỏ bất mãn khi AI được đưa vào giảng đường. Tháng Ba, 2026, ban biên tập tờ báo sinh viên thuộc đại học University of Pennsylvania chỉ trích gay gắt việc hội đồng trường áp dụng công cụ chatbot và tích hợp các chủ đề AI vào hầu hết chương trình giảng dạy.

Bài báo lên tiếng: “Trí tuệ nhân tạo không thể cùng tồn tại với giáo dục. Nó chỉ có thể làm suy thoái giáo dục. Khi công nghệ phát triển và người lao động bị thay thế bởi máy móc, trường học đáng lý phải là nơi còn lại để khám phá và đấu tranh bằng tư duy con người… Trí tuệ nhân tạo đang làm tha hóa những không gian thiêng liêng hiếm hoi đó và khiến chúng ta không còn nơi nào nữa để nghiên cứu học thuật thực sự” (“The more young people use AI, the more they hate it”/The Verge).

Trung tuần Tháng Năm, khi đến đại học University of Arizona dự lễ tốt nghiệp và đọc diễn văn, ông Eric Schmidt, cựu giám đốc điều hành Google không được sinh viên vỗ tay; thay vào đó là những tiếng la ó phản đối khi ông Schmidt nói về “cuộc chuyển đổi công nghệ” do AI mang lại sẽ diễn ra “quy mô hơn, nhanh hơn và mang đến những ảnh hưởng sâu rộng hơn bất cứ điều gì từng xuất hiện trước đây.”

Cần nhắc lại, Tháng Tư, Daniel Moreno-Gama, 20 tuổi, đã ném chất nổ tự chế vào tư dinh ông Sam Altman, giám đốc điều hành OpenAI. Vài ngày trước đó, một kẻ lạ mặt nổ 13 phát súng vào trước nhà ủy viên hội đồng thành phố Indianapolis, Ron Gibson, khi ông bỏ phiếu thông qua dự án xây trung tâm dữ liệu AI tại địa phương.

Ngày 7 Tháng Tư, cử tri thành phố Festus (Missouri) bỏ phiếu bãi nhiệm bốn thành viên hội đồng thành phố chỉ một tuần sau khi họ duyệt dự án xây một trung tâm dữ liệu AI trị giá $6 tỷ. Trong 39 vấn đề chính trị được công ty thăm dò ý kiến ​​Blue Rose Research nghiên cứu trong năm 2025, AI là vấn đề có mức độ quan trọng tăng nhanh nhất. Theo Data Center Watch, năm 2025, sự bùng nổ phản đối từ cử tri địa phương trên khắp nước Mỹ làm chặn lại hoặc trì hoãn ít nhất 48 dự án AI, với tổng giá trị khoảng $156 tỷ (“The American Rebellion Against AI Is Gaining Steam”/Wall Street Journal).

Không dễ gì cản lại đà phát triển AI. Gần như không quốc gia nào không bỏ tiền của vào AI. Tại Mỹ, giới tỷ phú công nghệ AI không chỉ đầu tư vào nghiên cứu mà còn dốc hầu bao mạnh cho các chiến dịch vận động hành lang bằng những cuộc quyên góp đảng phái. Chủ đề nóng hổi nhất – liệu chính phủ liên bang có nên hạn chế các tiểu bang trong việc kiểm soát AI – vẫn chưa được phân định rõ ràng theo ranh giới đảng phái.

Trong nội bộ đảng Cộng Hòa, nhiều người tiếp tục phản bác chủ trương đầu tư mạnh vào AI của chính quyền Trump. Cho đến giờ, Quốc Hội vẫn chưa thông qua bất kỳ đạo luật toàn diện liên quan phát triển và kiểm soát AI. Chỉ trong năm 2025, các nhà lập pháp cấp tiểu bang khắp nước Mỹ đã đệ trình hơn 1,000 dự luật dính dáng AI.

Trong mớ bùng nhùng AI, có lẽ điều cần được lắng nghe là ý kiến của Đức Giáo Hoàng Leo XIV. Ngài nói:

“Những thứ được gọi là trí tuệ nhân tạo không hề trải qua các kinh nghiệm sống, không sở hữu một thân xác, không cảm nhận được niềm vui hay nỗi đau, không trưởng thành qua các mối tương quan, và cũng không thể thấu hiểu từ nội tâm ý nghĩa thực sự của tình yêu, công việc, tình bạn hay trách nhiệm… Chúng cũng không hề có lương tâm luân lý, bởi lẽ chúng không thể phân định thiện ác, không thể thấu suốt ý nghĩa tối hậu của các tình huống, hay gánh vác trách nhiệm về những hệ quả gây ra.” [dt]

(Trúc Phương/Người Việt)

Tuy nhiên, có nhiều diễn tiến trong 24 giờ qua. Vậy thì ai thắng trong thỏa thuận ngưng bắn này?

Thỏa thuận này không chấm dứt cuộc chiến, nhưng hy vọng là nó sẽ giúp cả hai bên có thêm thời gian để đàm phán một hiệp ước hòa bình toàn diện hơn. Về phía các nhà đầu tư, họ dường như tỏ ra lạc quan khi giá dầu giảm mạnh ngay khi có tin này, trong khi thị trường chứng khoán Châu Á lại tăng vọt vào sáng sớm.

Eo biển Hormuz

Iran bắt đầu đóng eo biển Hormuz từ khi cuộc chiến bắt đầu ngày 28 Tháng Hai. Tổng Thống Donald Trump cũng nhiều lần gửi ra những tin nhắn trên Truth Social, đe dọa Iran, kêu gọi các quốc gia đồng minh, NATO, hỗ trợ để thúc đẩy Tehran chấm dứt tình trạng đóng Hormuz. Có lúc ông Trump nhắn trên Truth Social là “không cần Hormuz.”

Thậm chí, ông cũng dùng những lời mang tính bạo lực và từ ngữ tục tĩu để yêu cầu Iran mở eo biển vào sáng ngày Lễ Phục Sinh.

Theo nhật báo The New York Times, khi lệnh ngừng bắn giữa Hoa Kỳ và Iran sắp chạm mốc 24 giờ, tính đến ngày Thứ Tư, vẫn chưa rõ khi nào Iran sẽ bắt đầu cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, tuyến đường thủy mang tầm quan trọng kinh tế sống còn gần như tê liệt do chiến tranh.

Theo dữ liệu do Kpler, một công ty theo dõi tàu thuyền toàn cầu, cung cấp cho NYT, chưa có bất kỳ tàu chở dầu hay khí đốt nào đi qua eo biển này kể từ khi lệnh ngừng bắn được gửi ra vào Thứ Ba. Tuy nhiên, có bốn tàu chở hàng rời, loại tàu chuyên chở hàng hóa khô, đi qua thành công.

Ngày 14 Tháng Ba, ông Trump nhắn trên Truth Social: “Bằng cách này hay cách khác, chúng ta sẽ sớm chiếm lấy eo biển Hormuz, MỞ CỬA, AN TOÀN, và MIỄN PHÍ.”

Ngày 3 Tháng Tư, ông Trump nhắn: “Chỉ cần thêm chút thời gian nữa, chúng ta hoàn toàn có thể dễ dàng MỞ EO BIỂN HORMUZ, CHIẾM LẤY DẦU MỎ, và THU VỀ MỘT KHOẢN KHỔNG LỒ.”

Ngày 6 Tháng Tư, Tổng Tống Trump gợi ý trước báo giới rằng Hoa Kỳ có thể sẽ cân nhắc việc thu phí qua lại tại eo biển Hormuz sau chiến tranh. Đây được hiểu là một hành động nhiều khả năng đòi hỏi kiểm soát quân sự trực tiếp của Mỹ đối với tuyến đường thủy chiến lược này.

“Thế chúng ta đứng ra thu phí thì sao? Tôi thà làm vậy còn hơn là để họ thu. Tại sao chúng ta lại không làm chứ? Chúng ta là bên chiến thắng mà. Chúng ta đã thắng,” ông Trump nói.

Tuy nhiên, trong bản thỏa thuận ngừng bắn gồm10 điểm do Iran đề nghị mà Tổng Thống Trump đã đồng ý, nó lại mâu thuẫn với các mục tiêu của Washington, theo NYT.

Nhật báo The Wall Street Journal đưa ra bản thỏa thuận 10 điểm này. Điểm thứ hai ghi rõ: Chỉ có Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Tối khuya Thứ Tư, ông Trump nhắn ra trên Truth Social, nói Hoa Kỳ sẽ “hỗ trợ giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông tại eo biển Hormuz,” đồng thời nói thêm “sẽ kiếm được khoản tiền khổng lồ.”

Theo tin từ tờ Financial Times sáng Thứ Tư, Iran đang lên kế hoạch yêu cầu các hãng vận tải biển thanh toán phí qua eo biển bằng tiền điện tử để cho phép các tàu chở dầu của họ đi qua.

Hầu hết các quốc gia trên thế giới đồng ý tham gia một điều ước quốc tế, đó là Công Ứớc Liên Hiệp Quốc Về Luật Biển, trong đó nghiêm cấm việc cản trở các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, cả Hoa Kỳ lẫn Iran đều chưa phê chuẩn hiệp ước này. Và hiện nay, cả hai bên đều tuyên bố muốn áp đặt phí lưu thông đối với các tàu thuyền đi qua eo biển nêu trên.

Theo phân tích của NYT, hành động này sẽ bị coi là bất hợp pháp chiếu theo Luật Biển, tên gọi phổ biến của bản công ước.

Tuy nhiên, gần đây, Tổng Thống Trump nói với NYT rằng ông không cần luật pháp quốc tế, mà chỉ cần lý lẽ của chính ông.

Sáng Thứ Tư, chưa qua 24 giờ của thỏa thuận ngừng bắn hai tuần, Iran ngừng cho tàu dầu đi qua eo biển Hormuz sau khi Israel tấn công Lebanon, thông tấn xã bán chính thức Fars của Iran loan tin hôm Thứ Tư, 8 Tháng Tư.

Chấp nhận quyền làm giàu hạt nhân của Iran

Đây là điều thứ ba trong bản thỏa thuận, cũng là điều mà chính quyền Tổng Thống Trump dùng để phát động cuộc tấn công Iran ngày 28 Tháng Hai.

Điều này hoàn toàn trái ngược với những tuyên bố gần đây nhất của ông Trump, trong đó ông một lần nữa kêu gọi chấm dứt hoàn toàn việc Iran thủ đắc uranium.

Một số nhà ngoại giao trong khu vực nỗ lực xoa dịu các yêu cầu của Hoa Kỳ, gợi ý rằng thay vào đó, Tehran có thể đồng ý không chủ động tiến hành làm giàu uranium, hoặc giới hạn mức độ làm giàu ở một lượng mang tính biểu tượng, nằm ở ngưỡng thấp nhất phục vụ cho các mục đích dân sự. Hiện vẫn chưa rõ liệu chính quyền ông Trump có chấp thuận phương án này hay không sau hai tuần nữa.

Dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt đối với Iran

Washington áp đặt lên Iran nhiều hình thức trừng phạt khác nhau, hay các hạn chế trực tiếp đối với các giao dịch tài chính, kể từ khi Cộng Hòa Hồi Giáo được thành lập sau cuộc cách mạng năm 1979.

Trong các cuộc đàm phán trước đây, các nhà trung gian hướng tới việc Mỹ dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt để đổi lấy những nhượng bộ về chương trình nguyên tử của Iran. Tuyên bố của ông Trump hôm Thứ Tư cũng đề cập đến ý tưởng đề nghị “giảm thuế quan và trừng phạt.”

Ngoài ra, dỡ bỏ hoàn toàn tất cả các lệnh trừng phạt khác đối với Iran, như loại bỏ sự kìm kẹp kinh tế (xuất cảng dầu, ngân hàng). Nếu điều này xảy ra, Iran có thể thu thêm hàng chục tỷ đô la mỗi năm, theo WSJ.

Giải phóng tài sản Iran bị đóng băng. Điều này nghĩa là mở khóa các quỹ do Mỹ giữ (trước đây khoảng $6 tỷ trong các thỏa thuận cũ). Iran nhận ngay dòng tiền mặt, cũng theo WSJ.

Bồi thường

Điều số 8 trong bản thỏa thuận, Iran phải được bồi thường đầy đủ chi phí tổn thất chiến tranh.

Trong khi đó, Ngũ Giác Đài cho biết sáu ngày đầu tiên của cuộc chiến tại Iran tiêu tốn của Mỹ $11.3 tỷ, theo NYT tường thuật.

Ngoài ra, chưa kể những cơ sở quân sự trọng yếu ở Trung Đông bị thiêu hủy và hư hại nặng, cuộc chiến làm 13 quân nhân Mỹ thiệt mạng và hàng trăm binh sĩ bị thương.

Phó Tổng Thống JD Vance hôm Thứ Tư, 8 Tháng Tư, gọi thỏa thuận ngưng bắn Iran là “thỏa thuận ngưng bắn mong manh,” theo CNBC.

Bên nào mong manh? Bên nào thắng trong bản thỏa thuận ngừng bắn hai tuần? Có cần phải chờ đến hai tuần nữa hay không? (K.L) [đ.d.]

(Nguoi-viet)