Tin Tức – Báo Thằng Mõ Nam Cali

【Khủng hoảng mắt kỹ thuật số】Lướt điện thoại không ngừng, mắt rơi vào khủng hoảng “tập tạ không cảm giác”

Editor Mo Nam Cali — Tue, 23 Jun 2026 16:42:53 +0000

Nhiều người khi đi làm cả ngày nhìn chằm chằm vào màn hình máy tính, ra ngoài dựa vào Google Map, đến nhà hàng ăn uống phải quét mã gọi món, huống hồ là lúc giải trí cày phim, chơi game và tương tác kỹ thuật số trên các nền tảng mạng xã hội, cuộc sống từ lâu đã không thể thiếu các thiết bị kỹ thuật số như điện thoại thông minh.

Một khi nhìn chằm chằm vào cái khung nhỏ đó trong thời gian dài, vô tình mắt bắt đầu cảm thấy khô, nhức mỏi, căng tức, châm chích, tăng tiết dịch, mờ mắt tạm thời cùng các triệu chứng khó chịu khác, “cửa sổ tâm hồn” của bạn có thể đang phát ra tín hiệu cầu cứu.

Hứa Túy Cương, Trưởng khoa Mắt tổng quát thuộc Khoa Mắt Bệnh viện Chấn Hưng cho biết, cuộc sống hiện đại khó có thể tách rời các thiết bị kỹ thuật số như máy tính, điện thoại thông minh hay máy tính bảng, mọi người phổ biến đang phải đối mặt với rắc rối mang tên “mỏi mắt kỹ thuật số” hay “mắt 3C”. Mỏi mắt kỹ thuật số do một chuỗi phản ứng sinh lý phức tạp ở mắt gây ra, muốn tránh các thiết bị kỹ thuật số gây khó chịu cho mắt, trước tiên phải tìm hiểu nguyên nhân của nó.

Nguyên nhân 1: Nhìn gần gây ra sự “tập tạ không cảm giác” của cơ thể mi

Hứa Túy Cương chỉ ra rằng, nguyên nhân hàng đầu gây mỏi mắt kỹ thuật số là do sử dụng mắt ở khoảng cách gần. Cơ thể mi là nhóm cơ trong mắt chịu trách nhiệm kiểm soát tiêu cự xa gần, khi nhìn gần cơ thể mi phải co thắt mạnh. Lướt điện thoại, máy tính bảng, nhìn màn hình máy tính đều là sử dụng mắt ở khoảng cách gần, nhìn chằm chằm vào màn hình trong thời gian dài giống như để mắt thực hiện một buổi tập tạ không ngừng nghỉ trong phòng tập gym.

Khi cơ thể mi rơi vào trạng thái co thắt không thể thư giãn do quá mệt mỏi, sẽ sinh ra cảm giác đau nhức, căng tức dữ dội; còn có thể do quá căng thẳng, không thể điều tiết tiêu cự của mắt, từ đó gây ra cận thị giả.

Ông cho biết, tại phòng khám, nhiều người dân thường phàn nàn mắt có cảm giác đau tức dữ dội, nghi ngờ nhãn áp của mình quá cao, nhưng kết quả kiểm tra thường cho thấy nhãn áp hoàn toàn bình thường. Phạm vi nhãn áp bình thường vào khoảng từ 10 đến 21 mmHg, nhưng kết quả kiểm tra của những bệnh nhân này thường ở mức 12 đến 15 mmHg. Cảm giác đau tức này chính là do sự co thắt quá mức của cơ thể mi.

Hứa Túy Cương chia sẻ, một kỹ sư ở Khu công nghệ cao Tân Trúc do thức trắng đêm viết mã code, ở trong trạng thái áp lực cao và sử dụng mắt ở khoảng cách gần trong thời gian dài, đột nhiên bị mất thị lực. Khi đi khám, kiểm tra cấu trúc mắt bình thường, nhưng thị lực đo bằng máy tính lại tăng vọt từ cận 600 độ lên 1600 độ. Mức tăng 1000 độ này không phải là độ cận thực sự tăng lên, mà là rối loạn thị lực do cơ thể mi co thắt dữ dội. Thông qua việc nhỏ thuốc giãn đồng tử để ép cơ thư giãn, thị lực mới phục hồi bình thường vào ngày hôm sau.

Nguyên nhân 2: Quên chớp mắt khiến màng phim nước mắt suy sụp

Trong điều kiện bình thường, mỗi phút con người sẽ chớp mắt tự nhiên từ 15 đến 20 lần, thông qua động tác này nước mắt sẽ được phân bố đều trên bề mặt giác mạc. Tuy nhiên, khi tầm nhìn quá tập trung vào màn hình hoặc một sự vật nào đó, tần suất chớp mắt sẽ giảm mạnh xuống chỉ còn 5 đến 7 lần mỗi phút. Một khi số lần chớp mắt không đủ, nước mắt sẽ bốc hơi do không kịp bổ sung, dẫn đến sự ổn định của màng phim nước mắt bị tổn hại.

Màng phim nước mắt từ trong ra ngoài bao gồm lớp nhầy, lớp nước và lớp lipid, có chức năng duy trì độ ẩm cho nhãn cầu. Hứa Túy Cương chỉ ra rằng, khi hàng rào bảo vệ này biến mất, ánh sáng đi vào nhãn cầu sẽ bị tán xạ, khiến mắt cảm thấy mờ, sợ ánh sáng. Còn sự mất cân bằng trong thành phần bài tiết của màng phim nước mắt khiến mắt cảm thấy tiết ra nhiều dịch hơn, có cảm giác dính hoặc có điểm khô trên bề mặt nhãn cầu, xuất hiện các triệu chứng khô mắt như khô, mỏi, thậm chí là cảm giác châm chích.

Ánh sáng xanh không phải nguyên nhân chính gây mỏi mắt

Ánh sáng xanh từ màn hình điện thoại, máy tính bảng cũng thường được coi là một trong những thủ phạm chính gây mỏi mắt kỹ thuật số. Tuy nhiên Hứa Túy Cương cho biết, khi nhìn chằm chằm vào màn hình trong thời gian dài, một mặt mắt tiếp nhận ánh sáng xanh, mặt khác cơ thể mi cũng liên tục phải gắng sức do tập trung nhìn, đây mới là nguyên nhân chính gây mỏi mắt.

Nếu nhìn chằm chằm vào màn hình trong môi trường tối, để nhìn rõ, đồng tử sẽ giãn ra, do đó cho phép nhiều ánh sáng xanh đi vào đáy mắt hơn, kích thích võng mạc gây ra tổn thương điểm vàng; đồng thời mắt lấy nét trong bóng tối sẽ khó khăn hơn, cơ bắp cần tốn nhiều sức hơn, cảm giác mệt mỏi cũng sẽ thể hiện rõ rệt hơn.

Mỏi mắt không hoàn toàn là lỗi của điện thoại

Ngoài việc sử dụng quá mức các sản phẩm 3C, cuộc sống cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây mỏi mắt vô hình.

1. Các hoạt động nhìn gần Bất cứ hoạt động nào diễn ra trong khoảng cách một cánh tay đều được coi là hoạt động nhìn gần, ví dụ như đan len, đọc báo, đọc kinh hoặc viết thư pháp, nếu kéo dài hơn một giờ đều có nguy cơ gây mỏi mắt.

2. Ánh sáng, thiết bị kém chất lượng Màn hình và đèn chiếu sáng kém chất lượng có thể tồn tại các vấn đề về nhấp nháy, tán xạ ánh sáng và phân cực mà mắt thường khó nhận ra, làm tăng gánh nặng lấy nét cho mắt. Nhiệt độ màu của ánh sáng cũng rất quan trọng, sử dụng mắt trong thời gian dài dưới ánh sáng trắng mạnh như đèn huỳnh quang, do tỷ lệ ánh sáng xanh cao, sẽ dễ gây mỏi mắt hơn so với ánh sáng vàng dịu.

3. Lệch góc độ Nằm xem màn hình hoặc sử dụng miếng dán chống nhìn trộm sẽ dẫn đến góc nhìn bị lệch, không đủ độ sáng, buộc mắt phải tốn sức lấy nét hơn.

4. Môi trường khô hanh Máy điều hòa không khí có tác dụng hút ẩm, nếu dùng quạt hoặc để cửa gió điều hòa thổi thẳng vào mặt sẽ làm tăng tốc độ bốc hơi của nước mắt. Trong khí hậu khô hanh hoặc môi trường nhiệt độ cao, càng khó duy trì sự ổn định của màng phim nước mắt.

Sự khác biệt giữa các thế hệ: Từ thoái hóa sinh lý chuyển sang sử dụng mắt quá độ

Trong chẩn đoán lâm sàng, các triệu chứng khô mắt và mỏi mắt có sự chồng chéo (Overlapping) rất cao, bệnh nhân cũng sẽ xuất hiện cảm giác châm chích, mờ mắt và mệt mỏi tột độ, nhưng nguyên nhân gây bệnh có thể có sự khác biệt rõ rệt về cấu trúc. Hứa Túy Cương cho rằng, rốt cuộc là mỏi mắt do cơ co thắt, hay là khô mắt do lượng nước mắt tiết ra sinh lý không đủ, vẫn cần phải được bác sĩ nhãn khoa chuyên nghiệp đánh giá dựa trên ba khía cạnh: viêm nhiễm cấu trúc, lượng nước mắt tiết ra và độ ổn định của màng phim nước mắt thì mới có thể kê đơn thuốc đúng bệnh.

Hứa Túy Cương quan sát thấy, các triệu chứng khô mắt trong quá khứ là do thoái hóa sinh lý dẫn đến thiếu nước mắt, thường xảy ra ở người cao tuổi; phụ nữ trên 40 tuổi thì chịu ảnh hưởng bởi sự thay đổi nội tiết tố; còn vấn đề của người hiện đại lại là sử dụng mắt quá độ. Nhóm thanh niên 20, 30 tuổi đã trở thành khách quen tại các phòng khám khô mắt, thậm chí ngay cả học sinh tiểu học cũng do nhìn chằm chằm vào màn hình ở khoảng cách gần trong thời gian dài, mắt đã xuất hiện sớm các triệu chứng khô và châm chích, có thể đi kèm với tình trạng mỏi cơ dữ dội, cộng thêm việc tập trung dùng mắt mà quên chớp mắt, từ đó gây ra các triệu chứng khô mắt như nhức, khô và châm chích.

Mờ mắt, đau nhức dữ dội: Hãy tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn

Phải chăng khi mắt xuất hiện các triệu chứng khó chịu như nhức, khô, căng tức, rất có thể là do sử dụng 3C quá độ, thì chỉ cần nghỉ ngơi hợp lý là sẽ tự nhiên hồi phục? Hứa Túy Cương cho biết, quả thực tình trạng căng nhức, mỏi mắt thông thường đa phần có thể cải thiện thông qua giấc ngủ, nhưng nếu xuất hiện các triệu chứng dưới đây, điều đó cho thấy cấu trúc mắt có thể đã bị tổn thương, tuyệt đối không được chần chừ.

Mờ mắt: Tầm nhìn không rõ đột ngột, cần loại trừ bệnh tăng nhãn áp cấp tính (glaucoma) hoặc đục thủy tinh thể.
Đau nhức dữ dội: Có thể là dấu hiệu của việc tăng nhãn áp hoặc tổn thương dây thần kinh.
Đỏ mắt bất thường: Mắt đỏ rõ rệt và kéo dài, có thể là do viêm nhiễm nghiêm trọng.
Bất thường về thị giác: Trung tâm tầm nhìn xuất hiện bóng đen hoặc bị biến dạng, đây là dấu hiệu điển hình của bệnh thoái hóa điểm vàng.

Hứa Túy Cương nhấn mạnh, việc tự chẩn đoán mang rủi ro cực kỳ cao. Nếu mắt có các triệu chứng trên, nên để bác sĩ chuyên khoa loại trừ các bệnh như tăng nhãn áp, thoái hóa điểm vàng hay đục thủy tinh thể – những bệnh có thể dẫn đến mất thị lực.

Theo EpochTimes

Source link
(DKN)

Ở một mình và cô đơn: Sự khác biệt nằm ở năng lực

Editor Mo Nam Cali — Sat, 13 Jun 2026 15:39:05 +0000

Cảm giác cô đơn đang âm thầm lan rộng trong xã hội hiện đại, và việc cô đơn trong thời gian dài có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Các nghiên cứu cho thấy, cô đơn không chỉ là một thách thức về mặt cảm xúc mà còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất. Thông qua những tương tác vi mô trong cuộc sống hàng ngày và việc chủ động ở một mình có ý thức, chúng ta có thể giảm bớt cảm giác cô đơn một cách hiệu quả, tăng cường kết nối với người khác, từ đó cải thiện tình trạng sức khỏe tổng thể. Cùng với sự tiến bộ của công nghệ, làm thế nào để tìm thấy sự kết nối thực sự trong kỷ nguyên số đã trở thành một bài toán mà mỗi người đều phải đối mặt.

Cô đơn không nhất định chỉ xảy ra ở những vùng xa xôi hẻo lánh hay ở những người không có gia đình. Tại Đài Loan, nó thường ẩn giấu trong những chi tiết đời thường nhất.

Một đánh giá từ cơ quan y tế công cộng Hoa Kỳ chỉ ra rằng: Tác hại của sự cô đơn lâu dài đối với sức khỏe tương đương với việc hút 15 điếu thuốc mỗi ngày. Đó không phải là một căn bệnh, cũng không phải là một thói quen xấu, mà là một trạng thái thiếu hụt sự kết nối chân thực trong thời gian dài.

Giáo sư tâm lý học Đại học California, Hoa Kỳ, kiêm tác giả cuốn sách “Kế hoạch hạnh phúc trọn đời” (The How of Happiness), Sonja Lyubomirsky chỉ ra rằng con người thường coi cô đơn là một loại danh tính ── “Tôi là một người cô đơn”. Nhưng bà cho rằng, bản thân cách hiểu này chính là một phần của vấn đề.

“Hãy hiểu cô đơn như một trạng thái, chứ không phải bản chất của một con người.” Bà nói, làm như vậy có thể cắt đứt suy nghĩ “cô đơn là số phận”.

Tại sao chúng ta càng trực tuyến, lại càng cảm thấy cô đơn?

Não bộ của chúng ta được thiết kế cho những tương tác thực sự giữa người với người, chứ không phải cho màn hình.

Khi thiếu sự tiếp xúc trực tiếp, hormone căng thẳng cortisol sẽ tăng lên, trong khi hệ thống oxytocin – liên quan đến niềm tin và cảm giác an toàn – sẽ suy yếu, cơ thể thậm chí bước vào trạng thái tương tự như “phản ứng trước mối đe dọa”. Dưới góc độ của cơ thể, sự cô lập tự bản thân nó là một tín hiệu nguy hiểm.

Nhưng con người hiện đại lại sở hữu những “phương thức kết nối” chưa từng có: tin nhắn, thông báo, dòng trạng thái trên mạng xã hội, những lượt thích không ngừng tăng lên. Vấn đề nằm ở chỗ, những tương tác kỹ thuật số này làm tăng “tần suất tiếp xúc”, nhưng lại không làm tăng “chiều sâu của mối quan hệ”.

Cuộc sống kỹ thuật số hiện đại khiến con người có cảm giác luôn giữ được kết nối với thế giới, nhưng đồng thời lại làm cho những kết nối chân thực ngày càng trở nên khan hiếm.

Sự kết nối thực sự đến từ những khoảnh khắc nhỏ bé

Vậy chúng ta nên làm gì? Câu trả lời đơn giản hơn nhiều so với suy nghĩ của hầu hết mọi người.

Lyubomirsky nói: “Điều bạn cần là nhiều khoảnh khắc cảm thấy được yêu thương hơn.”

Lưu ý rằng ở đây nói về “khoảnh khắc”, chứ không phải “mối quan hệ”. Một cuộc trò chuyện ấm áp, một chi tiết nhỏ được người khác nhớ đến, một câu hỏi thăm “Gần đây bạn thế nào?” không mang tính thủ tục, tất cả đều được tính.

Trong cuộc sống hàng ngày, những khoảnh khắc như vậy thực ra dễ thực hiện hơn chúng ta nghĩ: khi thanh toán ở cửa hàng tiện lợi, nói thêm một câu “Cảm ơn, anh/chị vất vả rồi”, đối phương thường sẽ thực sự khựng lại một chút và mỉm cười; gặp hàng xóm trong thang máy, gật đầu chào và hỏi “Chuẩn bị ra ngoài à?”; đến quán ăn sáng quen thuộc, để chủ quán nhớ bạn thích thêm loại nguyên liệu nào. Đây không phải là những chuyện nhỏ nhặt, mà là những sợi dây đang kết nối đến bạn, nói với cơ thể bạn rằng: Bạn đã được ai đó ở nơi này nhìn thấy.

Các nghiên cứu gọi loại tương tác ngắn ngủi hàng ngày này là “tương tác vi mô” (micro-interactions). Dữ liệu cho thấy, những tiếp xúc ngắn ngủi nhưng ấm áp, xảy ra liên tục này có thể tích lũy theo thời gian, giúp làm giảm cảm giác cô đơn, với điều kiện những cảm giác này là chân thật, chứ không phải mang tính biểu diễn.

Lyubomirsky nói: “Càng xảy ra thường xuyên, nó càng trở nên tự nhiên.”

Chúng ta không hề thiếu kết nối, chỉ là đã quên mất hình thức của nó

Ở Đài Loan, cảm giác gắn kết chưa bao giờ cần phải du nhập từ nước ngoài. Văn hóa làm cỗ bàn, là gọi tất cả mọi người trong ngõ đến cùng ăn chung một mâm; bữa cơm quây quần đêm giao thừa, là lý do duy nhất trong năm để gọi tất cả các thành viên trong gia đình trở về; hàng xóm nấu một nồi canh, chia một bát cho nhà kế bên, những thói quen này không chỉ mang theo thức ăn, mà còn là tín hiệu “chúng ta đang ở cùng nhau”.

Các nghiên cứu cũng ủng hộ điều này. Một nghiên cứu năm 2024 phát hiện ra rằng, những bữa ăn chung gia đình đều đặn có liên quan đến việc giảm nguy cơ trầm cảm và tăng cảm giác hạnh phúc. Một phân tích khác tổng hợp 148 nghiên cứu cho thấy, những người có mối quan hệ xã hội bền chặt có tỷ lệ sống sót cao hơn khoảng 50% so với những người bị cô lập về mặt xã hội.

Ở những bệnh nhân ung thư và sa sút trí tuệ, tác động này càng rõ rệt hơn: cùng nhau nấu ăn, cùng nhau chuẩn bị thức ăn không chỉ giúp cải thiện tâm trạng mà còn làm giảm lo âu và gánh nặng nhận thức.

Đôi khi, không cần những sự sắp xếp phức tạp, chỉ cần “có người cùng ăn cơm”, mọi chuyện sẽ khác.

Ở một mình và cô đơn thực ra không phải là một

Có một nhận định đi ngược lại trực giác ở đây, đặc biệt muốn dành cho những người hướng nội và sống độc thân: Ở một mình có thể là một phần của sự kết nối, miễn là điều đó do bạn lựa chọn, chứ không phải bị ép buộc.

Tổ tiên của chúng ta cũng thường ở một mình, nhưng sự tĩnh lặng đó có mục đích của nó: suy ngẫm một mình vào lúc bình minh, lao động một mình trên đồng, tìm lại bản thân trước khi hòa vào đám đông. Đó không phải là sự cô lập, mà là sự chuẩn bị.

Nghiên cứu về thiền định và chánh niệm hiện đại cũng phát hiện ra rằng, việc chủ động ở một mình có ý thức có thể làm giảm lo âu, nâng cao tính ổn định về mặt cảm xúc, thậm chí tăng cường cảm giác kết nối giữa con người với thế giới. Lyubomirsky gợi ý dùng 3 câu hỏi để xác định phương hướng của việc ở một mình: “Điều này có khiến tôi tận hưởng không? Điều này có tự nhiên không? Điều này có ý nghĩa không?”

Chủ động ở một mình có ý thức là như thế nào? Chậm rãi uống một tách trà vào buổi sáng mà không xem điện thoại; viết ra 3 điều khiến bạn biết ơn hôm nay trước khi đi ngủ; đi dạo trên cùng một con đường vào buổi chiều tối, chú ý đến những bước chân và âm thanh xung quanh; hoặc, một người nướng một mẻ bánh quy, ngày mai mang đi chia sẻ cho đồng nghiệp. Kiểu ở một mình như vậy, cũng là một dạng “cô độc hướng tới sự kết nối”.

Một việc nhỏ bạn có thể làm tối nay

Cô đơn không ám chỉ con người bạn, mà là trạng thái của khoảnh khắc này. Và khoảnh khắc này hoàn toàn có thể thay đổi được.

Tối nay, hãy mở điện thoại lên, tìm một người bạn đã hơn 3 tháng không thực sự trò chuyện, gửi một đoạn tin nhắn thoại, không cần quá dài, 1 phút là đủ, và nói một câu: “Đột nhiên mình nhớ đến bạn.” Chỉ vậy thôi, sau đó nhấn gửi.

Bài viết này là thông tin tham khảo về sức khỏe đời sống, nội dung không cấu thành lời khuyên y tế. Thể chất và tình trạng của mỗi người là khác nhau, nếu có nghi ngờ về sức khỏe, bạn nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế có chuyên môn.

Giới thiệu tác giả: Sheridan Genrich, BHSc. là một chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng và bác sĩ liệu pháp tự nhiên. Từ năm 2009, phòng tư vấn của bà chuyên giúp đỡ những người có vấn đề về rối loạn tiêu hóa, nghiện ngập, giấc ngủ và các rắc rối về cảm xúc. Bà cũng là tác giả của cuốn sách tự lực Sức khỏe nhờ DNA: Giải phóng tiềm năng của bạn, sống tràn đầy năng lượng và thư thái (DNA Powered Health; Unlock Your Potential to Live with Energy and Ease).

Bản gốc 〈These Everyday Rituals Quiet the Ache of Loneliness〉 được đăng trên ấn bản tiếng Anh của Thời báo Epoch Times.

Source link
(DKN)

World Cup 2026: những thay đổi về VAR, câu giờ và luật thay người

Huy Nguyen — Sat, 13 Jun 2026 15:36:26 +0000

Chụp lại hình ảnh,Michael Oliver là một trong 51 trọng tài sẽ điều khiển các trận đấu tại World Cup 2026

World Cup 2026 sẽ là giải đấu không tiền khoáng hậu vì nhiều lý do – trong đó đáng chú ý là số lượng thay đổi về luật thi đấu ở mức kỷ lục.

FIFA công bố 11 thay đổi mới dành riêng cho giải đấu này.

Ông Pierluigi Collina, người phụ trách công tác trọng tài của FIFA, quyết tâm đẩy nhanh nhịp độ các trận đấu và giảm thiểu những sai sót có thể làm thay đổi kết quả trận đấu.

Tuy nhiên, người hâm mộ cũng cần làm quen với các thay đổi này vì phần lớn sẽ được áp dụng ở mùa giải tới tại Ngoại hạng Anh, Cúp Liên đoàn Anh và Ngoại hạng Scotland.

Các thay đổi bao gồm quyền hạn mới cho VAR, hàng loạt biện pháp bảo vệ nhịp độ trận đấu và một số điều chỉnh liên quan đến hành vi cầu thủ.

Dưới đây là những điểm đáng chú ý.

Tiết kiệm thời gian: phát bóng, ném biên và thay người

Việc xử lý tình trạng câu giờ là một trong những ưu tiên hàng đầu của ông Collina nhiều năm qua.

Tại World Cup 2022 ở Qatar, vị cựu trọng tài người Ý yêu cầu các trọng tài tính toán thật chính xác và cộng toàn bộ thời gian bị gián đoạn vào thời gian bù giờ.

Các trận đấu mở màn của giải đều kéo dài quá 100 phút. Riêng trận đội tuyển Anh thắng Iran 6-2 có đến 24 phút bù giờ được cộng thêm cho cả hai hiệp.

Tại World Cup lần này, FIFA muốn bảo đảm các cầu thủ nhanh chóng đưa bóng trở lại cuộc chơi để giảm lượng thời gian bị lãng phí.

Mục tiêu không phải là áp dụng các hình phạt thật nghiêm khắc, mà là tạo ra những biện pháp mang tính răn đe nhằm thay đổi hành vi của cầu thủ.

Đếm ngược ở các quả phát bóng lên và ném biên (5 giây): Nếu cầu thủ cố tình trì hoãn việc đưa bóng vào cuộc, một pha phát bóng lên có thể bị chuyển thành quả phạt góc cho đối phương, hoặc quyền ném biên sẽ được trao cho đối thủ.

Việc đếm ngược sẽ không bắt đầu ngay khi bóng ra ngoài sân. Trọng tài sẽ chủ động kích hoạt nếu nhận thấy cầu thủ mất quá nhiều thời gian.

Tương tự quy định đếm ngược 8 giây đối với thủ môn sau khi bắt bóng, trọng tài sẽ đếm công khai bằng động tác đưa tay lên xuống.

Thay đổi này được kỳ vọng sẽ răn đe những thủ môn thường kéo dài thời gian thực hiện phát bóng, đặc biệt ở cuối trận.

Trước đây, biện pháp duy nhất trọng tài thực sự có là rút thẻ vàng. Tuy nhiên, thủ môn có thể tiếp tục câu giờ vì biết rằng trọng tài khó có khả năng rút thêm thẻ vàng thứ hai và truất quyền thi đấu của họ.

FIFA hy vọng rằng nguy cơ phải chịu một quả phạt góc – vốn có thể dẫn tới bàn thua – sẽ là biện pháp răn đe hiệu quả hơn.

Thay người có giới hạn thời gian (10 giây): Cầu thủ bị thay ra có 10 giây để rời sân tại vị trí gần nhất.

Nếu không thực hiện, cầu thủ dự bị sẽ không được vào sân trong ít nhất một phút và đội bóng phải thi đấu với 10 người.

Có một số ngoại lệ, chẳng hạn khi cầu thủ bị chấn thương hoặc có vấn đề an ninh liên quan đến vị trí rời sân, dù trường hợp thứ hai gần như không phải mối lo tại World Cup.

Theo luật mới, cầu thủ thay thế chỉ được phép vào sân khi trận đấu tiếp tục dừng bóng. Điều đó đồng nghĩa một đội có thể phải chơi thiếu người trong vài phút.

Chẳng hạn, trong trận giao hữu quốc tế giữa Nhật Bản và Iceland ngày 31/5, một cầu thủ Iceland mất quá nhiều thời gian để rời sân, khiến đội tuyển này phải chơi với 10 người hơn hai phút.

Lần bóng chết đầu tiên sau đó lại là khi tiền đạo Koki Ogawa ghi bàn thắng duy nhất giúp đội tuyển Nhật Bản đánh bại đội tuyển Iceland.

Mục đích của quy định không phải buộc các đội thi đấu với 10 người, mà là tạo ra sự răn đe đủ mạnh để cầu thủ không còn câu giờ khi thay người.

Bác sĩ vào sân? Cầu thủ rời sân ít nhất một phút

Chụp lại hình ảnh,Những cầu thủ cần được điều trị trong các trận giao hữu chuẩn bị cho World Cup là những người đầu tiên trải nghiệm quy định mới: phải rời sân trong một phút

Trong vài mùa giải gần đây, người hâm mộ các đội bóng ở Ngoại hạng Anh và các giải thuộc hệ thống Cúp Liên đoàn Anh đã quen với quy định cầu thủ phải đứng ngoài sân 30 giây sau khi nhân viên y tế vào sân chăm sóc.

Giờ đây khoảng thời gian đó được nâng lên thành một phút.

Không chỉ áp dụng tại World Cup, quy định này sẽ chính thức được đưa vào Luật bóng đá. Tất cả các giải đấu và hệ thống thi đấu trên thế giới sẽ phải áp dụng quy định này từ mùa giải tới.

FIFA từng thử nghiệm thời gian hai phút tại Arab Cup hồi tháng 12, nhưng các giải vô địch quốc gia phản đối. Cuối cùng, một phút được chọn làm phương án dung hòa.

Một số ý kiến lo ngại rằng một phút là quá dài và có thể gây bất lợi cho những cầu thủ thực sự bị chấn thương.

Ngoài ra, cầu thủ cũng có thể ngần ngại gọi nhân viên y tế vào sân vì sợ làm ảnh hưởng tới đội nhà.

Những trường hợp ngoại lệ mà cầu thủ được phép trở lại sân ngay lập tức:

Thủ môn bị chấn thương.
Thủ môn va chạm với một hoặc nhiều đồng đội.
Xuất hiện chấn thương nghiêm trọng, đặc biệt là chấn thương vùng đầu (ví dụ như chấn động não).
Cầu thủ bị phạm lỗi khiến đối phương phải nhận thẻ vàng hoặc thẻ đỏ.
Đội bóng được hưởng phạt đền và cầu thủ bị chấn thương là người thực hiện quả đá phạt.

Không còn khoảng nghỉ chiến thuật của thủ môn?

Chụp lại hình ảnh,Daniel Farke, Huấn luyện viên trưởng của Leeds United, đã cáo buộc thủ môn của Manchester City là Gianluigi Donnarumma giả vờ chấn thương để tạo ra một tình huống gián đoạn mang tính chiến thuật trong một trận đấu tại Ngoại hạng Anh mùa trước

Khái niệm “goalkeeper tactical timeout” (kiểu câu giờ chiến thuật của thủ môn) đã trở thành chủ đề gây tranh cãi trong vài mùa giải gần đây.

Chiến thuật này thường được huấn luyện viên sử dụng để truyền đạt chỉ đạo mới cho cầu thủ hoặc làm gián đoạn đà hưng phấn của đối thủ.

Thủ môn ngồi xuống sân và ra hiệu cần chăm sóc y tế. Trong lúc đó, các cầu thủ khác chạy tới khu kỹ thuật để nghe chỉ đạo từ ban huấn luyện. Ngay sau khi huấn luyện viên truyền đạt xong thông điệp, thủ môn lại đứng dậy tiếp tục thi đấu.

Cho đến nay, các nhà làm luật bóng đá vẫn chưa tìm được giải pháp thống nhất để xử lý hiện tượng này.

Tuy nhiên, ông Collina đã thông báo với huấn luyện viên của 48 đội tuyển dự World Cup rằng cầu thủ sẽ không được phép tiến tới khu kỹ thuật khi thủ môn đang được chăm sóc y tế.

Dù vậy, biện pháp này chỉ giải quyết được một phần vấn đề chứ không ngăn được việc các đội sử dụng chiêu thức này đơn thuần để phá vỡ nhịp độ thi đấu của đối phương ở cuối trận.

Hiệu quả của quy định cũng còn gây tranh cãi, bởi mỗi hiệp đấu vốn đã có một khoảng nghỉ uống nước kéo dài khoảng ba phút, có thể được xem như một lần tạm dừng tự nhiên.

Ngoài ra, cách các trọng tài sẽ thực thi quy định này như thế nào cũng là dấu hỏi vì họ không thể rút thẻ vàng hay áp dụng các biện pháp kỷ luật khác.

Thêm nhiều quyền cho VAR

Đây có thể không phải là tin mà nhiều người hâm mộ muốn nghe, nhưng VAR sẽ có thêm bốn phạm vi can thiệp mới.

Kiểm tra xem quyết định phạt góc có chính xác hay không: VAR sẽ kiểm tra liệu một quả phạt góc có được trao đúng hay không.

Tuy nhiên, VAR sẽ không can thiệp theo chiều ngược lại, tức là không sửa các tình huống lẽ ra phải là phạt góc nhưng trọng tài lại cho phát bóng lên.

FIFA khẳng định việc kiểm tra này không được làm chậm trận đấu và phải hoàn tất trước khi quả phạt góc được thực hiện.

Trung bình có khoảng 25 giây từ khi trọng tài đưa ra quyết định cho tới lúc đá phạt góc, và FIFA cho rằng khoảng thời gian đó là đủ.

FIFA có sự hỗ trợ từ đội ngũ VAR đông hơn so với nhiều giải đấu khác. Ngoài ra còn có công nghệ mới xác định cầu thủ chạm bóng cuối cùng trước khi bóng đi hết biên, dù hệ thống này có thể vẫn quá chậm để xử lý một số tình huống phạt góc.

Đây chỉ là quy định áp dụng theo lựa chọn của từng giải đấu, nên nhiều khả năng sẽ không được áp dụng ở Ngoại hạng Anh.

Cầu thủ bị đuổi khỏi sân vì thẻ vàng thứ hai: VAR sẽ được phép kiểm tra tình huống dẫn tới chiếc thẻ vàng thứ hai khiến cầu thủ bị truất quyền thi đấu.

Tuy nhiên, VAR không được phép xem xét các trường hợp cầu thủ đang có một thẻ vàng nhưng lẽ ra phải nhận thêm thẻ vàng thứ hai mà trọng tài bỏ qua.

Điều quan trọng là lỗi phải rõ ràng và hiển nhiên. VAR không can thiệp chỉ vì có sự khác biệt trong đánh giá mức độ nặng nhẹ của chiếc thẻ.

Lỗi tấn công xảy ra trước khi bóng vào cuộc: IFAB đã cho phép FIFA thử nghiệm VAR đối với các lỗi tấn công xảy ra trước khi bóng được đưa vào cuộc, nếu tình huống đó trực tiếp dẫn tới bàn thắng, quả phạt đền hoặc một án phạt kỷ luật.

Ông Collina lấy ví dụ một tình huống trong trận đấu của đội tuyển Anh hồi tháng Ba, khi Adam Wharton cản đường di chuyển của hậu vệ Uruguay Jose Maria Gimenez trước khi Ben White ghi bàn.

Theo luật cũ, VAR không thể hủy bàn thắng đó. Nhưng tại World Cup, VAR sẽ được phép làm điều này.

Trận đấu sau đó sẽ được bắt đầu lại bằng việc thực hiện lại quả phạt góc. Lý do là bóng chưa vào cuộc nên trọng tài không thể cho hưởng một quả đá phạt trực tiếp.

Chính vì vậy, VAR cũng không được xem xét các lỗi phòng ngự xảy ra trước khi bóng vào cuộc vì khi đó không thể cho hưởng phạt đền.

IFAB sẽ đánh giá lại quy định này sau khi giải đấu kết thúc.

Xác định nhầm người phạm lỗi: Đây là một bổ sung rất hiếm gặp do ông Collina đề xuất.

Nếu một cầu thủ bị phạt thẻ vàng hoặc thẻ đỏ nhưng thực tế lỗi lại do cầu thủ đối phương thực hiện, quyết định của trọng tài có thể được sửa đổi thông qua VAR.

Quyền hạn mới để xử lý cầu thủ thiếu chuẩn mực

FIFA không hài lòng với hai vụ việc kỷ luật gây chú ý hồi đầu năm nay và muốn tránh những tình huống tương tự tái diễn tại World Cup.

Cả hai quy định dưới đây đều là những điều khoản mà ban tổ chức giải đấu có thể lựa chọn áp dụng.

Cầu thủ che miệng khi tranh cãi có thể bị đuổi khỏi sân: Trọng tài có thể rút thẻ đỏ nếu một cầu thủ che miệng trong lúc xảy ra tình huống đối đầu hoặc tranh cãi căng thẳng.

Quy định này xuất phát từ vụ việc tiền vệ cánh Gianluca Prestianni của Benfica bị UEFA cấm thi đấu sáu trận sau khi thừa nhận đã sử dụng ngôn từ kỳ thị người đồng tính với Vinicius Junior của Real Madrid trong một trận đấu thuộc UEFA Champions League hồi tháng Hai.

“Nếu đó là một cuộc trò chuyện thân thiện thì họ hoàn toàn có thể tiếp tục làm như vậy mà không gặp vấn đề gì,” ông Collina giải thích.

“Nhưng nếu đó là một cuộc đối đầu căng thẳng, việc che miệng cho thấy bạn có thể đang nói điều gì đó rất nghiêm trọng. Trong trường hợp đó, hình phạt sẽ là thẻ đỏ.”

Cầu thủ rời sân để phản đối quyết định của trọng tài cũng có thể nhận thẻ đỏ: Trọng tài giờ đây cũng có quyền rút thẻ đỏ đối với những cầu thủ rời sân nhằm phản đối quyết định của tổ trọng tài.

Quy định này được đưa ra sau vụ bê bối xảy ra ở trận chung kết Africa Cup of Nations ngày 18/1.

Đội tuyển Senegal giành chiến thắng 1-0 trước đội tuyển Morocco trong một trận đấu gây tranh cãi dữ dội.

Khi tỷ số vẫn là 0-0, Morocco được hưởng một quả phạt đền ở thời gian bù giờ. Các cầu thủ Senegal đã phản đối quyết định này bằng cách từ chối tiếp tục thi đấu.

Sau khoảng 17 phút gián đoạn, trận đấu mới được nối lại. Tiền đạo Brahim Diaz của Real Madrid đá hỏng quả phạt đền, trước khi tiền vệ Pape Gueye của Villarreal ghi bàn thắng quyết định ở phút thứ tư của hiệp phụ.

Tuy nhiên, đến tháng Ba, Liên đoàn Bóng đá châu Phi (CAF) đã hủy kết quả trận đấu và tuyên bố Morocco là đội vô địch sau khi xem xét lại vụ việc.

(BBC)

Làm thế nào để cản lại quyền lực vô biên của AI?

Huy Nguyen — Sun, 31 May 2026 21:25:16 +0000

Chẳng có chủ đề thời sự xã hội nào nóng bằng sự bùng nổ của AI (trí tuệ nhân tạo). Tuy nhiên, khi ngày càng len lỏi sâu vào đời sống thì AI càng bị nhiều người ghét. Một tỷ lệ đáng kể giới trẻ đang tẩy chay AI Thậm chí Đức Giáo Hoàng Leo XIV cũng nhắc đến AI trong thông điệp giáo hoàng (encyclical) đầu tiên của ngài.

Một robot hình người và một người mẫu trình diễn các thiết kế tại “Mach33: Physical AI Fashion Show” của Galaxy Corporation ở Seoul vào ngày 28 Tháng Năm. (Hình minh họa: Pedro PARDO/AFP via Getty Images)

AI dưới lăng kính Đức Giáo Hoàng Leo XIV

Trong thông điệp giáo hoàng “Magnifica Humanitas” đọc ngày 25 Tháng Năm, Đức Giáo Hoàng Leo XIV nhấn mạnh sự trỗi dậy của AI cùng những thách thức về mặt đạo đức, tâm linh và xã hội mà lĩnh vực công nghệ số một thời đại này đặt ra cho xã hội. Đức Giáo Hoàng Leo XIV nhận định chính xác rằng AI chỉ có thể “mô phỏng một số chức năng nhất định của trí tuệ con người,” chứ không hề có tri giác thực sự.

Đức Giáo Hoàng kêu gọi cần phải “giải giáp” AI, dĩ nhiên không phải theo nghĩa quân sự mà là để “phóng thích nó khỏi những lối suy nghĩ giúp biến nó thành công cụ thống trị, loại trừ và hủy diệt.” Điều đáng sợ là ngay thời điểm hiện tại, AI đang phục vụ những thứ như vậy. Ngài nói thêm, “việc tích hợp công nghệ vào một tầm nhìn mang tính quan hệ và lấy con người làm trung tâm là một chuyện; còn việc để bản thân bị dẫn dắt bởi một thế giới quan coi nhẹ những giới hạn con người và hứa hẹn một hình thức cứu rỗi thuần túy mang tính kỹ thuật lại là một chuyện hoàn toàn khác…”

Ngài giải thích thêm, sự hữu hạn của đời người là một đặc điểm thiết yếu trong trải nghiệm nhân sinh, không chỉ theo quan điểm Kitô giáo về ân sủng cứu độ, mà còn theo nhiều khía cạnh khác. Ngài viết, “sự hữu hạn – khi được đón nhận một cách chân thực – không hề làm suy giảm giá trị của chúng ta, mà ngược lại, còn mở lối để ta nhận ra dung mạo của Thiên Chúa và của những người khác… Quả thực, chính vì chúng ta trải nghiệm những giới hạn – như sự mong manh, nỗi khổ đau và thất bại – nên chúng ta mới có thể nhận ra phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con người, trong đó có cả phẩm giá của chính ta lẫn người quanh ta.”

Đức Giáo Hoàng Leo XIV bày tỏ lo ngại rằng AI sẽ đẩy nhanh “cuộc khủng hoảng chân lý” – một cuộc khủng hoảng mang lại những hệ lụy khôn lường đối với sự an lạc của nhân tâm và xã hội. Ngài cảnh báo, “việc tìm kiếm chân lý là một yếu tố thiết yếu của nền dân chủ, vốn tự thân là một phương tiện góp phần kiến tạo lợi ích chung… Khi những câu hỏi về bản chất của chân lý không còn sức hấp dẫn, và khi chủ nghĩa thực dụng, với sự lên ngôi của tâm thế chỉ thỏa mãn những gì mang lại lợi ích cá nhân hoặc mang đến mức độ hiệu quả cho đời sống cá nhân thì đời sống dân chủ sẽ bị suy tàn.”

Làn sóng tẩy chay AI

Trong thực tế, việc cảnh báo tác hại khủng khiếp của AI, dù nó đang thay đổi thế giới ở những khía cạnh chưa từng có trong lịch sử nhân loại, là điều vô cùng cần thiết. Đã có không biết bao nhiêu bài báo nói về mặt trái AI không tên, không tuổi, không giới tính, không dung mạo, không tiếng nói…, nhưng lại trở thành thủ phạm gần như trực tiếp gây ra nhiều vụ tự tử lẫn giết người, như trường hợp sinh viên Phoenix Ikner được ChatGPT tư vấn cặn kẽ để thực hiện vụ thảm sát giết chết hai nạn nhân và làm bị thương sáu người tại Florida State University vào Tháng Tư, 2025.

Mỹ là nơi khai sinh các chatbot AI và Mỹ cũng là nơi đang phản kháng dữ dội chống lại sự bùng nổ AI. Trong cuộc khảo sát toàn quốc được NBC News công bố vào Tháng Ba, đa số cử tri, chiếm 57%, cho biết họ tin rằng những rủi ro từ AI lớn hơn so với lợi ích mà nó mang lại. Tỷ lệ này cao hơn hẳn so với 34% cử tri có quan điểm ngược lại. Điều đáng chú ý nhất là chính thế hệ trẻ, đặc biệt Gen Z (sinh trong khoảng từ 1997 đến 2012), là những người chống AI mạnh nhất.

Hoàn toàn trái ngược những câu chuyện hào nhoáng được thêu dệt bởi các công ty công nghệ như OpenAI hay Google, khảo sát cho thấy sinh viên và giới trẻ thuộc Gen Z nói chung đang đóng vai trò quan trọng trong làn sóng phản kháng AI. Họ phẫn nộ trước một hiện tại u ám lẫn một tương lai mơ hồ được định hình bởi những thứ giả tạo mà AI mang lại. Nhiều người có cảm giác bức bối khi bị buộc phải chấp nhận thực tế rằng AI đang ào ạt ập đến cuộc đời và cuốn phăng tương lai họ.

Điều khiến giới trẻ bất bình nữa là sự hủy hoại tư duy phản biện và các kỹ năng xã hội mà AI tạo ra. Điều trớ trêu có vẻ nghịch lý là càng dùng nhiều AI, người ta càng nhận ra mặt trái và càng ghét nó.

Một nghiên cứu gần đây do Harvard và Gallup phối hợp thực hiện cho thấy, 74% thanh niên được khảo sát tại Mỹ cho biết họ sử dụng chatbot ít nhất một lần mỗi tháng. Một nghiên cứu khác cho biết, hơn một nửa sinh viên Mỹ thừa nhận họ sử dụng các công cụ AI cho việc học tập hàng tuần.

Song song với đó, 79% được Gallup khảo sát “bày tỏ sự lo ngại việc AI khiến con người trở nên lười biếng hơn,” và 65% cho rằng việc sử dụng chatbot “chỉ thúc đẩy tâm lý muốn thỏa mãn tức thì chứ không mang lại sự thấu hiểu thực sự.” Và trong một thăm dò gần đây hơn của Gallup, quan điểm của Gen Z đã chạm mức thấp kỷ lục: Chỉ 18% bày tỏ kỳ vọng vào AI, giảm từ mức 27% năm 2025; và chỉ 22% cho biết họ cảm thấy hào hứng xài AI, giảm từ mức 36%.

Đa số sinh viên đang bày tỏ bất mãn khi AI được đưa vào giảng đường. Tháng Ba, 2026, ban biên tập tờ báo sinh viên thuộc đại học University of Pennsylvania chỉ trích gay gắt việc hội đồng trường áp dụng công cụ chatbot và tích hợp các chủ đề AI vào hầu hết chương trình giảng dạy.

Bài báo lên tiếng: “Trí tuệ nhân tạo không thể cùng tồn tại với giáo dục. Nó chỉ có thể làm suy thoái giáo dục. Khi công nghệ phát triển và người lao động bị thay thế bởi máy móc, trường học đáng lý phải là nơi còn lại để khám phá và đấu tranh bằng tư duy con người… Trí tuệ nhân tạo đang làm tha hóa những không gian thiêng liêng hiếm hoi đó và khiến chúng ta không còn nơi nào nữa để nghiên cứu học thuật thực sự” (“The more young people use AI, the more they hate it”/The Verge).

Trung tuần Tháng Năm, khi đến đại học University of Arizona dự lễ tốt nghiệp và đọc diễn văn, ông Eric Schmidt, cựu giám đốc điều hành Google không được sinh viên vỗ tay; thay vào đó là những tiếng la ó phản đối khi ông Schmidt nói về “cuộc chuyển đổi công nghệ” do AI mang lại sẽ diễn ra “quy mô hơn, nhanh hơn và mang đến những ảnh hưởng sâu rộng hơn bất cứ điều gì từng xuất hiện trước đây.”

Cần nhắc lại, Tháng Tư, Daniel Moreno-Gama, 20 tuổi, đã ném chất nổ tự chế vào tư dinh ông Sam Altman, giám đốc điều hành OpenAI. Vài ngày trước đó, một kẻ lạ mặt nổ 13 phát súng vào trước nhà ủy viên hội đồng thành phố Indianapolis, Ron Gibson, khi ông bỏ phiếu thông qua dự án xây trung tâm dữ liệu AI tại địa phương.

Ngày 7 Tháng Tư, cử tri thành phố Festus (Missouri) bỏ phiếu bãi nhiệm bốn thành viên hội đồng thành phố chỉ một tuần sau khi họ duyệt dự án xây một trung tâm dữ liệu AI trị giá $6 tỷ. Trong 39 vấn đề chính trị được công ty thăm dò ý kiến Blue Rose Research nghiên cứu trong năm 2025, AI là vấn đề có mức độ quan trọng tăng nhanh nhất. Theo Data Center Watch, năm 2025, sự bùng nổ phản đối từ cử tri địa phương trên khắp nước Mỹ làm chặn lại hoặc trì hoãn ít nhất 48 dự án AI, với tổng giá trị khoảng $156 tỷ (“The American Rebellion Against AI Is Gaining Steam”/Wall Street Journal).

Không dễ gì cản lại đà phát triển AI. Gần như không quốc gia nào không bỏ tiền của vào AI. Tại Mỹ, giới tỷ phú công nghệ AI không chỉ đầu tư vào nghiên cứu mà còn dốc hầu bao mạnh cho các chiến dịch vận động hành lang bằng những cuộc quyên góp đảng phái. Chủ đề nóng hổi nhất – liệu chính phủ liên bang có nên hạn chế các tiểu bang trong việc kiểm soát AI – vẫn chưa được phân định rõ ràng theo ranh giới đảng phái.

Trong nội bộ đảng Cộng Hòa, nhiều người tiếp tục phản bác chủ trương đầu tư mạnh vào AI của chính quyền Trump. Cho đến giờ, Quốc Hội vẫn chưa thông qua bất kỳ đạo luật toàn diện liên quan phát triển và kiểm soát AI. Chỉ trong năm 2025, các nhà lập pháp cấp tiểu bang khắp nước Mỹ đã đệ trình hơn 1,000 dự luật dính dáng AI.

Trong mớ bùng nhùng AI, có lẽ điều cần được lắng nghe là ý kiến của Đức Giáo Hoàng Leo XIV. Ngài nói:

“Những thứ được gọi là trí tuệ nhân tạo không hề trải qua các kinh nghiệm sống, không sở hữu một thân xác, không cảm nhận được niềm vui hay nỗi đau, không trưởng thành qua các mối tương quan, và cũng không thể thấu hiểu từ nội tâm ý nghĩa thực sự của tình yêu, công việc, tình bạn hay trách nhiệm… Chúng cũng không hề có lương tâm luân lý, bởi lẽ chúng không thể phân định thiện ác, không thể thấu suốt ý nghĩa tối hậu của các tình huống, hay gánh vác trách nhiệm về những hệ quả gây ra.” [dt]

(Trúc Phương/Người Việt)

Sống chậm lại: “Ăn một bữa đàng hoàng” là công việc quan trọng nhất trong phần đời còn lại của bạn

Editor Mo Nam Cali — Fri, 29 May 2026 13:22:52 +0000

Nuốt xuống là thức ăn, đọng lại là “thấp nhiệt”

Từng có một người bạn chia sẻ những gì anh ấy chứng kiến trên máy bay: Người đàn ông ngồi ghế bên cạnh có dáng người mập mạp, sau khi suất ăn được mang lên, anh ta gọi một bát mì nước nóng hổi. Bạn tôi mới ăn được ba miếng cơm, vị “bậc thầy đồ ăn nhanh” này đã ăn cạn đáy bát, ngay lập tức mở laptop bước vào trạng thái chiến đấu.

Cảnh tượng này chúng ta không hề xa lạ. Giới tinh anh hiện đại đã quen với “hiệu suất cao”, cảm thấy ăn uống là lãng phí thời gian, thậm chí ảo tưởng rằng nếu có một viên thuốc thay thế được ba bữa ăn thì có thể tiết kiệm thời gian để kiếm được nhiều tiền hơn.

Nhưng Đông y truyền thống nói với chúng ta rằng, sự nhanh chóng này đổi lại chính là “béo phì thể thấp nhiệt”. Bạn hãy quan sát những người ăn uống như gió cuốn mây trôi xung quanh mình, họ thường đi kèm với các triệu chứng như đổ nhiều mồ hôi, đại tiện bết dính, tính tình nóng nảy. Đó là bởi vì tỳ vị là “cái gốc của hậu thiên”, khi nhồi nhét khiên cưỡng thức ăn chưa được nghiền nát vào, cơ thể không thể vận hóa bình thường, thức ăn tích tụ trong dạ dày và ruột sinh nhiệt, chuyển hóa thành độ ẩm (thấp khí). Kiểu béo này không phải là thừa dinh dưỡng, mà là sự “tắc nghẽn giao thông” của năng lượng.

Nhai: Một cuộc thí nghiệm hóa học về “Enzyme” và “Lửa”

Tại sao người xưa lại nhấn mạnh việc “nhai kỹ nuốt chậm”? Bởi vì “nước bọt” chính là ngọc dịch quỳnh tương mang sẵn trong cơ thể người, là hệ thống cảnh báo và khử trùng tự nhiên. Nhai không chỉ là nghiền nát về mặt vật lý, mà còn là gia công về mặt hóa học. Lysozyme trong nước bọt có thể tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh trong thức ăn, thậm chí có thể phân giải một phần độc tố tồn dư. Nhai kỹ nuốt chậm chính là xây dựng phòng tuyến miễn dịch đầu tiên cho cơ thể.

“Giảm tải” cho dạ dày và ruột: Dạ dày không phải là máy xay sinh tố, nó là một cỗ máy nghiền tinh vi. Nếu bạn trực tiếp nuốt chửng những “thức ăn cứng”, thành dạ dày phải thông qua sự ma sát mạnh mẽ của cơ bắp để nghiền nát thức ăn, lâu dần, tình trạng tổn thương, xói mòn niêm mạc dạ dày và viêm dạ dày mãn tính sẽ nối tiếp nhau ập đến.

Phân luồng chính xác tinh hoa và cặn bã: Dạ dày và ruột của thanh thiếu niên chưa phát triển hoàn thiện, các tuyến của người già thì đang thoái hóa. Chỉ khi nhai đủ kỹ, dịch tiêu hóa mới có thể hòa trộn hoàn toàn với thức ăn, dinh dưỡng mới thực sự được hấp thụ. Nếu không, dù bạn có ăn thực phẩm bổ dưỡng đắt tiền đến đâu, cũng chỉ là một “chuyến du lịch vòng quanh” đường ruột mà thôi.

“Định luật 15 phút” của đường huyết: Tại sao ăn chậm lại có thể giảm cân?

Trong giới khoa học có một dữ liệu nổi tiếng: Từ khi bạn bắt đầu ăn cho đến khi não bộ nhận được tín hiệu “no”, cần khoảng 15 đến 30 phút. Điều này phụ thuộc vào tốc độ đường huyết đạt đến đỉnh điểm. Nếu bạn giải quyết bữa ăn trong vòng 5 phút, não bộ vẫn tưởng rằng bạn đang ở trạng thái đói, trung khu báo no của bạn vẫn chưa thức tỉnh. Điều này dẫn đến hai hậu quả: Thứ nhất, bạn sẽ ăn một lượng thức ăn vượt mức trong vô thức; thứ hai, không lâu sau bữa ăn, bạn sẽ sinh ra tâm lý bù đắp mãnh liệt, muốn đi tìm đồ ăn vặt.

Nhai kỹ nuốt chậm, thực chất là đang đợi tâm trí bạn bắt kịp với dạ dày của bạn. Nếu tâm trí không theo kịp nhịp độ của dạ dày, mặc dù dạ dày đã được lấp đầy thức ăn, nhưng tâm trí vẫn cảm thấy chưa no, thậm chí sau bữa ăn vẫn phải đi tìm đồ ăn vặt.

Nhịp điệu của hàm dưới: “Máy bơm sinh học” của não bộ bị bỏ quên

Nhiều nhà lãnh đạo giới kinh doanh hay tinh anh chốn công sở làm việc trong môi trường áp lực cao, thường phát ra những lời cảm thán thế này: “Không biết từ lúc nào, trí nhớ trở nên kém đi, phản ứng chậm chạp, lớp ‘sương mù não’ (Brain Fog) dai dẳng sau bữa trưa khiến hiệu suất làm việc buổi chiều thấp đến mức kinh ngạc.”

Họ thường đổ lỗi điều này cho tuổi tác hoặc áp lực, nhưng rất ít người nhận ra rằng, điều này có thể liên quan trực tiếp đến thói quen ăn uống kiểu “đột kích” của họ, tức là “sự thất thoát của lực nhai”.

“Cơ chế bơm máu” ở góc độ vật lý: Nhìn từ góc độ giải phẫu học, khi chúng ta thực hiện việc nhai đều đặn và đầy đủ, các cơ nhai trên khuôn mặt (cơ cắn, cơ thái dương…) sẽ co bóp mạnh. Chuyển động này giống như một chiếc máy bơm thủy lực siêu nhỏ, trực tiếp kích thích máu từ động mạch cảnh chảy lên não.

Nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng, khi nhai, lưu lượng máu ở vỏ não sẽ tăng ngay lập tức từ 25% đến 40%. Điều này có nghĩa là, nếu bạn chỉ nuốt vội vàng, não bộ của bạn trong thời gian ăn uống đang ở trạng thái “công suất hoạt động thấp”; còn nếu bạn chọn nhai mỗi miếng từ 20 đến 30 lần, bạn đang chủ động “bơm” vào não dòng máu tươi giàu oxy và glucose.

Bật “công tắc sinh hóa” của trí nhớ

Sức mạnh của việc nhai không chỉ nằm ở việc cung cấp máu, mà còn ở việc kích hoạt trực tiếp “Hồi hải mã” (Hippocampus). Hồi hải mã là khu vực cốt lõi của não bộ chuyên xử lý trí nhớ ngắn hạn và chuyển hóa nó thành trí nhớ dài hạn.

Khi răng va chạm và ép chặt thức ăn, các tín hiệu thần kinh được tạo ra sẽ truyền qua dây thần kinh sinh ba đến thân não, từ đó kích hoạt hoạt động của các tế bào thần kinh ở hồi hải mã. Đối với những người tinh anh cần xử lý lượng lớn thông tin và đưa ra các quyết định phức tạp, đây chắc chắn là “nghi thức đánh thức não bộ” có chi phí thấp nhất nhưng hiệu quả cao nhất. Việc thiếu đi quá trình nhai sẽ làm giảm độ hoạt động của hồi hải mã, đây chính là nguyên nhân sinh lý sâu xa khiến nhiều người có cảm giác “đầu óc không quay nổi”.

Hóa giải “Sự sụp đổ lúc 3 giờ chiều”

Rất nhiều người vì muốn tiết kiệm 15 phút để xử lý email, đã chọn giải quyết bữa ăn trong vòng 5 phút. Tuy nhiên, đây là một vụ “đầu tư thời gian” cực kỳ không có lợi. Nó sẽ dẫn đến tình trạng não bộ thiếu oxy và buồn ngủ. Mỗi lần ăn xong đều buồn ngủ, là do việc nuốt nhanh khiến lượng lớn máu đổ dồn về dạ dày để tiêu hóa, trong khi não bộ lại thiếu sự kích thích từ việc nhai, lưu lượng máu thay vì tăng lại giảm xuống, điều này trực tiếp dẫn đến cảm giác buồn ngủ rũ rượi và đau đầu do thiếu oxy vào buổi chiều.

Sự điều tiết Cortisol: Việc nhai có nhịp điệu đã được chứng minh là có thể làm giảm hiệu quả “hormone căng thẳng” Cortisol trong cơ thể. Nhai chậm rãi có thể làm dịu sự lo âu, giúp cho hệ thần kinh đang căng thẳng được thư giãn sâu.

Biến bàn ăn thành “phòng tập gym cho não bộ” của bạn

Chúng ta thường nói “mài dao không làm lỡ việc đốn củi”, trong việc ăn uống cũng vậy, nhai chính là hòn “đá mài” đó. Nhịp điệu 20-30 lần: Đây không phải là một con số khô khan, mà là một nhịp điệu. Khi bạn cố tình kiểm soát số lần nhai, não bộ của bạn sẽ đi vào một trạng thái tập trung gần giống như “thiền định”, điều này có thể giúp bạn cắt đứt những tiếng ồn ào từ công việc buổi sáng.

“Lực nhai”, thực chất chính là “sức sống của não bộ”. Một nhà lãnh đạo làm việc thực sự hiệu quả sẽ không bao giờ cư xử như một kẻ đào ngũ đang tháo chạy trên bàn ăn. Hãy nhớ rằng, khi bạn nhai kỹ nuốt chậm, bạn không chỉ đang tiêu hóa thức ăn, mà còn đang dự trữ oxy cho những quyết định đỉnh cao vào buổi chiều. 15 phút tiết kiệm được đó, nếu phải đánh đổi bằng việc não bộ thiếu oxy và suy giảm trí nhớ, thì đây chắc chắn là một khoản thua lỗ nặng nề nhất trong các quyết định kinh doanh.

Phép toán đáng kinh ngạc: Mật mã năng lượng đằng sau việc nhai

Rất nhiều người hoài nghi: “Cùng ăn một thứ, nhai chậm lại thật sự có thể giảm cân sao?” Câu trả lời là khẳng định. Đây không chỉ là vấn đề “kiểm soát lượng nạp vào”, mà còn là vấn đề “tiêu hao năng lượng”. Bản thân việc nhai đã là một sự tiêu hao. Theo nghiên cứu khoa học xác nhận, những người hình thành thói quen nhai kỹ nuốt chậm, trung bình mỗi ngày có thể đốt cháy thêm từ 80 đến 100 kcal nhiệt lượng.

Hãy cùng làm một phép tính: Mỗi ngày 100 kcal, một năm 365 ngày sẽ là 36.500 kcal. Về mặt sinh lý học, để giảm 1kg mỡ nguyên chất cần tiêu hao khoảng 7.700 kcal nhiệt lượng. Điều này có nghĩa là, chỉ cần thay đổi tốc độ nhai, bạn đã có thể “nhai” bớt đi gần 5kg mỡ thừa trong cơ thể mỗi năm. Điều này lành mạnh và lâu bền hơn bất kỳ loại thuốc giảm cân đắt tiền nào.

Hãy coi việc ăn uống là một việc rất quan trọng

Trong văn hóa truyền thống, ăn uống là một việc thiêng liêng, ăn uống không chỉ để lấp đầy dạ dày. “Lúc ăn không nói chuyện, lúc ngủ không lên tiếng.” Đây không phải là sự cổ hủ, mà là dạy chúng ta phải một lòng một dạ tập trung vào việc ăn uống, không được qua loa chút nào.

Hãy thử đếm xem, mỗi miếng thức ăn trước khi nuốt xuống có được nghiền nát hơn 20 lần hay không? Cảm nhận mùi vị thức ăn thăng hoa từng tầng trên đầu lưỡi, cảm nhận vị ngọt ngào sau khi nước bọt kết hợp với tinh bột.

Hãy nhớ rằng: Cơ thể bạn là cung điện và nơi trú ngụ duy nhất của linh hồn bạn. Nếu đến việc dùng bữa mà bạn cũng không nghiêm túc thực hiện, thời gian cũng phải rút ngắn, cung điện này không được bảo trì tốt, thì linh hồn biết an trú nơi đâu?

Bắt đầu từ bữa ăn tiếp theo, hãy đặt điện thoại xuống, tắt tivi đi, và coi việc ăn uống như công việc quan trọng nhất trong phần đời còn lại của bạn. Chậm lại, bạn sẽ phát hiện ra rằng, ăn uống là cơ hội tuyệt vời để bạn tiếp thu các dưỡng chất cơ thể cần, dùng tâm trí và cơ thể cùng nhau thưởng thức một cuộc đời vốn dĩ đã rất tươi đẹp.

Bàn ăn không thể chậm lại đang che giấu sự lo âu của ai?

Sự thúc đẩy của thời đại: Các giác quan bị “nhịp điệu nhanh” bắt cóc. Xã hội hiện đại có phút giây nào yên bình? Chúng ta đang sống trong một thời đại được tính bằng “giây”. Giao hàng phải nhanh, trả lời tin nhắn phải nhanh, thăng chức phải nhanh, ngay cả việc ăn uống cũng biến thành một loại “nạp năng lượng” hoàn thành trên dây chuyền công nghiệp.

Nhiều người dành cả mấy chục năm cũng không thể “nhai kỹ nuốt chậm”, đằng sau điều này ẩn chứa một sự lo âu sinh tồn mãnh liệt. Khi nhịp sống xã hội nhanh đến mức khiến người ta nghẹt thở, chúng ta sẽ thu hẹp thời gian ăn uống một cách vô thức, dường như chậm lại một phút là sẽ bị thời đại này bỏ rơi. Tuy nhiên, khi bạn vội vã ăn xong bữa cơm này giống như đang vội vã đi đường, thứ bạn đánh mất không chỉ là mùi vị, mà còn là quyền kiểm soát nhịp điệu sinh mệnh.

Sự bù đắp cho áp lực: Niềm an ủi bị “nhồi nhét”

Tôi từng gặp một cô gái mới đến thành phố lớn làm việc, chỉ trong nửa năm ngắn ngủi, vóc dáng đã phình to như quả bóng bay. Cô ấy bất lực nói: “Áp lực thực sự quá lớn, ở một thành phố xa lạ này, chỉ khi ăn tôi mới cảm thấy mình được lấp đầy, mới thấy an toàn.”

Đây là một trường hợp “ăn uống bù đắp” vô cùng điển hình. Đứng trước áp lực và sự cô đơn, thức ăn đã trở thành sự an ủi tâm lý rẻ tiền và tức thời nhất. Vì áp lực lớn, nên muốn thông qua việc ăn để trút bầu tâm sự; vì muốn trút bầu tâm sự, nên nuốt chửng mà không kiềm chế. Nhanh là do nội tâm nóng nảy; nhiều là do linh hồn khao khát. Cách ăn uống chạy theo cảm xúc này, về bản chất là đang dùng sức khỏe của cơ thể để trả giá cho sự lo âu.

Sự thật cốt lõi: Béo phì là sự thiếu vắng trách nhiệm với bản thân

Chúng ta phải đối mặt trực diện với một hiện thực tàn khốc: “Béo, thực chất là một căn bệnh.” Căn bệnh này, biểu hiện bên ngoài là sự tích tụ mỡ trong cơ thể, nhưng cốt lõi bên trong lại là sự sụp đổ của “việc quán chiếu bản thân”. Rất nhiều người nói “Tôi cũng muốn chậm lại, nhưng tôi không làm được”, điều này thường là do chúng ta chưa đủ yêu thương chính mình.

Chỉ vì một chữ vội, dẫn đến các giác quan đều trở nên tê liệt, không còn nếm được hương thơm của từng miếng cơm, chỉ mong nhanh chóng lấp đầy cái bụng. Rõ ràng biết ăn tươi nuốt sống sẽ làm tổn thương tỳ vị, nhưng lại buông thả để mặc. Đây quả thực là sự thiếu trách nhiệm với sức khỏe.

Một người nếu ngay cả tần suất nuốt cơ bản nhất của bản thân cũng không thể kiểm soát, thì bàn gì đến việc kiểm soát cuộc đời của chính mình? Sự thỏa hiệp với cảm xúc đó, sự đắm chìm vào thói hư tật xấu đó, cuối cùng đều sẽ hóa thành những lớp mỡ nặng nề, trở thành hậu quả ác liệt mà sinh mệnh không thể gánh vác.

Tĩnh tâm lại: Hãy coi việc ăn uống là quá trình của sinh mệnh

Nhai kỹ nuốt chậm, là phúc báo cần phải “tĩnh tâm” mới tu tập được. Nó đòi hỏi chúng ta phải bỏ điện thoại xuống, gạt bỏ mọi phiền muộn trước bàn ăn, từ tốn trò chuyện cùng thức ăn. Đầu tiên là sự tôn trọng và biết ơn đối với thức ăn, biết ơn thức ăn đã bổ sung năng lượng cho bản thân, duy trì sự tiếp nối của sinh mệnh. Việc bạn nhai kỹ nuốt chậm là sự trân trọng thức ăn, cũng là sự yêu thương đối với cơ thể của chính mình.

Nếu bạn có thể làm được việc nhai nhiều lần cho mỗi miếng cơm, bạn sẽ phát hiện ra rằng, thứ bạn nếm được không chỉ là vị ngọt của thức ăn, mà còn thu hoạch được một sự tự kỷ luật hiếm có. Nếu bạn đang ở trong vòng luẩn quẩn của sự lo âu và béo phì, xin hãy nhớ rằng: “Sống chậm lại” không phải là để lãng phí thời gian, mà là để trả lại thời gian cho tâm trí của mình, để tâm trí và cơ thể của bạn cùng nhau dùng bữa, bởi vì chúng ta được chia thành hai phần quan trọng: Tâm và Thân.

Bắt đầu từ bữa ăn tiếp theo, hãy thử yêu thương chính bản thân mình khi đang dùng bữa, dùng sự chậm rãi của mỗi miếng ăn, để đánh đổi lấy sự bình an khỏe mạnh dài lâu cho phần đời còn lại.

Theo Vision Times

Source link
(DKN)

Nvidia dự báo thị trường CPU trị giá $200 tỷ bao gồm cả Trung Quốc

Editor Mo Nam Cali — Sun, 24 May 2026 04:41:14 +0000

ĐÀI BẮC, Đài Loan (NV) – Ông Jensen Huang, tổng giám đốc Nvidia, vào hôm Thứ Bảy, 23 Tháng Năm, cho biết dự báo của ông về thị trường toàn cầu bộ vận hành trung tâm (CPU) trị giá $200 tỷ, bao gồm cả Trung Quốc, theo Reuters.

Tuyên bố này phát tín hiệu cho thấy Nvidia vẫn nhìn thấy nhu cầu dài hạn đáng kể tại thị trường này giữa bối cảnh căng thẳng công nghệ Mỹ-Trung tiếp diễn.

Ông Jensen Huang, tổng giám đốc Nvidia, tại Bắc Kinh hôm 14 Tháng Năm. (Hình: Brendan Smialowski / AFP via Getty Images)

Các bộ CPU trở thành tâm điểm chú ý khi các công ty và doanh nghiệp hướng tới agentic AI, các hệ thống thực hiện những chức năng tự trị, mở rộng nhu cầu vượt ra ngoài các bộ vận hành đồ họa, hay GPU, vốn được sử dụng để huấn luyện các mô hình lớn.

Ông Huang vào hôm Thứ Tư đặt mục tiêu trấn an các nhà đầu tư rằng công ty Nvidia, có giá trị nhất thế giới, có thể duy trì mức tăng trưởng bùng nổ nhờ vào một nền tảng khách hàng rộng lớn và các sản phẩm mới giúp công ty vượt qua mức doanh thu $1 ngàn tỷ mà họ dự báo cho các chip AI chủ lực.

Trong một cuộc họp báo cáo kết quả tài chính vào hôm Thứ Tư, ông Huang cho biết các bộ xử lý trung tâm “Vera” mới của Nvidia giúp công ty tiếp cận một thị trường mới trị giá $200 tỷ.

Phát biểu với các phóng viên khi đến Đài Bắc vào hôm Thứ Bảy và khi được hỏi liệu dự báo đó có bao gồm Trung Quốc hay không, ông nói: “Tôi nghĩ là có.”

Nvidia nhận giấy phép từ chính phủ Mỹ để bán chip H200 nhưng chưa nhận sự chấp thuận từ Bắc Kinh, những người đang thúc đẩy các nhà cung cấp chip của riêng Trung Quốc.

Các cuộc hội đàm của Tổng Thống Mỹ Donald Trump với Chủ Tịch Tập Cận Bình tại Trung Quốc trong tháng này không mang lại bước đột phá ngay lập tức nào để Nvidia bán chip H200. Ông Huang cũng có mặt tại đó với tư cách là một thành viên của phái đoàn Mỹ.

Reuters loan tin vào tuần trước rằng Mỹ chấp thuận cho khoảng 10 công ty Trung Quốc mua chip AI mạnh thứ nhì của Nvidia là H200, nhưng cho đến nay chưa có một đơn hàng nào được giao.

“H200 được cấp phép để vận chuyển sang Trung Quốc. Sẽ thật tuyệt vời nếu có thể phục vụ thị trường đó. Thị trường Trung Quốc rất quan trọng. Tất nhiên, đó là một thị trường rất lớn,” ông Huang phát biểu tại phi trường Tùng Sơn ở trung tâm Đài Bắc. (MPL) [kn]

Source link
(Nguoi-Viet)

Bộ Tư Pháp phải thừa nhận ‘lặng lẽ’ xoá hồ sơ 6 Tháng Giêng

Editor Mo Nam Cali — Sun, 24 May 2026 04:40:04 +0000

WASHINGTON, DC (NV) – Trong một nỗ lực mới nhất nhằm đảo ngược và viết lại lịch sử vụ tấn công vào tòa nhà Quốc Hội Mỹ, Bộ Tư Pháp vừa chính thức thừa nhận hành vi xóa bỏ toàn bộ các thông cáo báo chí liên quan đến các vụ án hình sự của nhóm bạo loạn ngày 6 Tháng Giêng, 2021, khỏi trang web chính thức, theo AP loan tin ngày Thứ Bảy, 23 Tháng Năm.

Sự việc bùng phát vào hôm Thứ Sáu, sau khi một nhà báo vào hôm Thứ Sáu quan sát thấy trên nền tảng mạng xã hội X rằng Bộ Tư Pháp đang “lặng lẽ” xóa bỏ các thông cáo báo chí trên trang web chính thức vốn lưu trữ lại cuộc tấn công ngày 6 Tháng Giêng, bao gồm cả thông tin về một người đàn ông Texas nhận tội hành hung cảnh sát và phải đối mặt với các cáo buộc riêng rẻ của tiểu bang về hành vi dụ dỗ trẻ vị thành niên.

Cảnh thành phần bạo loạn tấn công lực lượng Cảnh Sát Quốc Hội vào ngày 6 Tháng Giêng, 2021. (Hình: Roberto Schmidt/AFP via Getty Images)

Trước phát hiện trên, Bộ Tư Pháp phản hồi từ tài khoản “phản ứng nhanh” rằng “không có gì ‘lặng lẽ’ về việc đó cả” đồng thời gọi các hồ sơ truy tố tội phạm trước đây là “tuyên truyền mang tính đảng phái.”

“Không có gì ‘lặng lẽ’ về việc đó cả. Chúng tôi tự hào đảo ngược sự vũ khí hóa của Bộ Tư Pháp dưới chính quyền Biden. Chúng tôi sẽ làm mọi thứ trong quyền lực của mình để hoàn trả đầy đủ cho những người bị đàn áp vì mục đích chính trị. Điều này bao gồm việc loại bỏ những tuyên truyền mang tính phe phái khỏi trang web của Bộ Tư Pháp,” Bộ Tư Pháp tuyên bố.

Cuộc “thanh trừng” dữ liệu quy mô lớn này bao gồm việc gỡ sạch các cáo trạng hình sự, phán quyết kết tội và biên bản tuyên án mang tính lịch sử. Trong số các hồ sơ bị bôi xoá dữ dội nhất là các vụ án âm mưu nổi loạn liên quan đến các thành viên thuộc hai tổ chức cực hữu cực đoan Proud Boys và Oath Keepers.

Trước đó, dưới áp lực từ chính quyền, Bộ Tư Pháp đề nghị tòa kháng án liên bang hủy bỏ các tội danh nổi loạn này, một yêu cầu được phê duyệt vào hôm Thứ Năm, tạo tiền đề để chính quyền chính thức bác bỏ hoàn toàn các vụ án vào ngày Thứ Sáu.

Chiến dịch xóa bỏ vết tích lịch sử này diễn ra ngay sau khi Tổng Thống Donald Trump thực hiện cam kết khoan hồng cho người ủng hộ. Ngay trong ngày đầu tiên trở lại văn phòng nhậm chức vào Tháng Giêng, 2025, Tổng Thống Trump đã ban lệnh ân xá hoặc giảm án cho toàn bộ hơn 1,500 bị cáo bạo loạn, bao gồm cả những phần tử hung hãn từng dùng cán cờ, gậy khúc côn cầu và nạng để hành hung lực lượng cảnh sát bảo vệ Quốc Hội.

Bên cạnh việc gỡ bỏ chứng cứ, chính quyền liên bang còn tiến thêm một bước dài trong việc hợp thức hóa quyền lợi cho các đồng minh. Vào hôm thứ hai, Bộ Tư Pháp công bố thành lập một quỹ ngân sách đặc biệt trị giá lên tới $1.8 tỷ nhằm “bồi thường” tài chính cho những người ủng hộ Tổng Thống Trump.

Quyền Bộ Trưởng Tư Pháp Todd Blanche thậm chí từ chối loại trừ khả năng những kẻ bạo loạn mang án tích bạo lực vẫn được quyền nhận tiền từ nguồn quỹ lấy từ tiền thuế này khiến gây nên một làn sóng phẫn nộ dữ dội mang tính lưỡng đảng tại Quốc Hội Mỹ.

Giới sát cánh dân quyền và các nhà lập pháp độc lập cảnh báo rằng, việc biến các hành vi bạo lực bạo loạn chính trị thành công trạng, kết hợp với việc thanh trừng toàn bộ kho dữ liệu tư pháp công cộng, là một bước đi nguy hiểm nhằm bóp méo hoàn toàn sự thật.

Bằng cách biến việc “lặng lẽ xoá bỏ” ban đầu thành một chính sách công khai thừa nhận đầy thách thức, chính quyền của Tổng Thống Trump đang áp đặt một trật tự mới, nơi lịch sử tư pháp của quốc gia có thể bị tẩy xóa sạch sẽ chỉ bằng một mệnh lệnh hành pháp. (MPL) [kn]

Source link
(Nguoi-Viet)

Trung Quốc nói Mỹ ‘vô trách nhiệm’ khi phong tỏa eo biển Hormuz

Editor Mo Nam Cali — Tue, 14 Apr 2026 21:19:55 +0000

Trong cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại Giao Trung Quốc diễn ra ngày Thứ Ba, 14 Tháng Tư, người phát ngôn Quách Gia Khôn tuyên bố rằng lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Mỹ là một “hành động nguy hiểm và vô trách nhiệm.” Theo Forbes loan tin.

Ông Quách Gia Khôn cũng cảnh báo thêm, “lệnh ngừng bắn vốn đã rất mong manh sẽ bị lung lay” khi Mỹ mở rộng quy mô triển khai quân sự trong khu vực, kết hợp với lệnh phong tỏa nói trên.

Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đón tiếp Thủ Tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez tại Đại Lễ Đường Nhân Dân ở Bắc Kinh vào ngày 14 Tháng Tư. (Hình: Haruna Furuhashi – Pool/Getty Images)

Ngoài ra, người phát ngôn của Bộ Ngoại Giao Trung Quốc cũng bác bỏ các thông tin cho rằng Trung Quốc đang gửi vũ khí tới Iran. Ông khẳng định cáo buộc đó là “hoàn toàn bịa đặt.”

Theo Forbes, những phát biểu của ông Khôn được xem là một phản ứng mạnh mẽ hơn nhằm chống lại lệnh phong tỏa.

Trước đó, vào ngày Thứ Ba, Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã lên tiếng chỉ trích Washington trong cuộc gặp với Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez, vốn là người chỉ trích mạnh mẽ nhất cuộc chiến tại Iran trong khối phương Tây, khi nhận định rằng “trật tự quốc tế đang sụp đổ và rơi vào tình trạng hỗn loạn.”

Sáng ngày Thứ Ba, ông Tập Cận Bình đã đón tiếp Thái tử Abu Dhabi thuộc Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, người đang có chuyến thăm Trung Quốc, tại Đại Lễ Đường Nhân Dân ở Bắc Kinh.

Forbes dẫn tin cho biết trong một cuộc gặp riêng biệt với Thái Tử Abu Dhabi, ông Tập khẳng định Trung Quốc sẽ “tiếp tục đóng vai trò mang tính xây dựng” tại khu vực Trung Đông, đồng thời nói thêm: “Chúng ta không thể để thế giới quay trở lại với quy luật rừng xanh.”

Ngoài ra, NBC News cho biết thêm, một phát ngôn viên khác của Bộ Ngoại Giao Trung Quốc, ông Lâm Kiên, cũng phản đối hành động phong tỏa eo biển Hormuz của chính quyền Tổng Thống Trump. Trong bài đăng trên nền tảng X (Twitter), ông Lâm Kiên cũng gọi đó là “nguy hiểm và vô trách nhiệm.” Đồng thời nói thêm rằng quyết định này sẽ chỉ làm leo thang căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Iran.

“Chúng tôi kêu gọi các bên liên quan tôn trọng thỏa thuận ngừng bắn, kiên trì theo định hướng đàm phán hòa bình và thực hiện các hành động cụ thể nhằm hạ nhiệt sự xung đột, để hoạt động qua eo biển có thể sớm được nối lại,” ông Lâm Kiên viết trên X.

Vào Chủ Nhật, 12 Tháng Tư, Tổng Thống Trum đã ra lệnh phong tỏa eo biển Hormuz sau cuộc thương thuyết thất bại giữa Iran và phái đoàn Mỹ do Phó Tổng Thống JD Vance dẫn đầu. Không những thế, ông Trump tuyên bố sẽ ngay lập tức phong tỏa eo biển Hormuz và “thổi bay Iran xuống địa ngục,” làm giá dầu thô ngay lập tức tăng lên đến trên $100/thùng trong ngày hôm đó. (K.L)

Source link
(Nguoi-viet)

Trump và Iran, ai thắng trong thỏa thuận ngưng bắn 2 tuần?

Huy Nguyen — Thu, 09 Apr 2026 13:04:13 +0000

WASHINGTON, DC (NV) – Cuối ngày Thứ Ba, 7 Tháng Tư, vài giờ trước thời hạn do Tổng Thống Donald Trump ấn định, Mỹ và Iran chấp nhận một thỏa thuận ngừng bắn hai tuần do Pakistan đề nghị. Cả hai bên đều tuyên bố thắng lợi về phía mình.

Tuy nhiên, có nhiều diễn tiến trong 24 giờ qua. Vậy thì ai thắng trong thỏa thuận ngưng bắn này?

Tổng Thống Donald Trump phát biểu trong khung giờ vàng ngày 1 Tháng Tư về tình hình chiến tranh Iran (Hình: Alex Brandon-Pool/Getty Images)

Thỏa thuận này không chấm dứt cuộc chiến, nhưng hy vọng là nó sẽ giúp cả hai bên có thêm thời gian để đàm phán một hiệp ước hòa bình toàn diện hơn. Về phía các nhà đầu tư, họ dường như tỏ ra lạc quan khi giá dầu giảm mạnh ngay khi có tin này, trong khi thị trường chứng khoán Châu Á lại tăng vọt vào sáng sớm.

Eo biển Hormuz

Iran bắt đầu đóng eo biển Hormuz từ khi cuộc chiến bắt đầu ngày 28 Tháng Hai. Tổng Thống Donald Trump cũng nhiều lần gửi ra những tin nhắn trên Truth Social, đe dọa Iran, kêu gọi các quốc gia đồng minh, NATO, hỗ trợ để thúc đẩy Tehran chấm dứt tình trạng đóng Hormuz. Có lúc ông Trump nhắn trên Truth Social là “không cần Hormuz.”

Thậm chí, ông cũng dùng những lời mang tính bạo lực và từ ngữ tục tĩu để yêu cầu Iran mở eo biển vào sáng ngày Lễ Phục Sinh.

Theo nhật báo The New York Times, khi lệnh ngừng bắn giữa Hoa Kỳ và Iran sắp chạm mốc 24 giờ, tính đến ngày Thứ Tư, vẫn chưa rõ khi nào Iran sẽ bắt đầu cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, tuyến đường thủy mang tầm quan trọng kinh tế sống còn gần như tê liệt do chiến tranh.

Theo dữ liệu do Kpler, một công ty theo dõi tàu thuyền toàn cầu, cung cấp cho NYT, chưa có bất kỳ tàu chở dầu hay khí đốt nào đi qua eo biển này kể từ khi lệnh ngừng bắn được gửi ra vào Thứ Ba. Tuy nhiên, có bốn tàu chở hàng rời, loại tàu chuyên chở hàng hóa khô, đi qua thành công.

Ngày 14 Tháng Ba, ông Trump nhắn trên Truth Social: “Bằng cách này hay cách khác, chúng ta sẽ sớm chiếm lấy eo biển Hormuz, MỞ CỬA, AN TOÀN, và MIỄN PHÍ.”

Ngày 3 Tháng Tư, ông Trump nhắn: “Chỉ cần thêm chút thời gian nữa, chúng ta hoàn toàn có thể dễ dàng MỞ EO BIỂN HORMUZ, CHIẾM LẤY DẦU MỎ, và THU VỀ MỘT KHOẢN KHỔNG LỒ.”

Ngày 6 Tháng Tư, Tổng Tống Trump gợi ý trước báo giới rằng Hoa Kỳ có thể sẽ cân nhắc việc thu phí qua lại tại eo biển Hormuz sau chiến tranh. Đây được hiểu là một hành động nhiều khả năng đòi hỏi kiểm soát quân sự trực tiếp của Mỹ đối với tuyến đường thủy chiến lược này.

“Thế chúng ta đứng ra thu phí thì sao? Tôi thà làm vậy còn hơn là để họ thu. Tại sao chúng ta lại không làm chứ? Chúng ta là bên chiến thắng mà. Chúng ta đã thắng,” ông Trump nói.

Tuy nhiên, trong bản thỏa thuận ngừng bắn gồm10 điểm do Iran đề nghị mà Tổng Thống Trump đã đồng ý, nó lại mâu thuẫn với các mục tiêu của Washington, theo NYT.

Nhật báo The Wall Street Journal đưa ra bản thỏa thuận 10 điểm này. Điểm thứ hai ghi rõ: Chỉ có Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Tối khuya Thứ Tư, ông Trump nhắn ra trên Truth Social, nói Hoa Kỳ sẽ “hỗ trợ giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông tại eo biển Hormuz,” đồng thời nói thêm “sẽ kiếm được khoản tiền khổng lồ.”

Theo tin từ tờ Financial Times sáng Thứ Tư, Iran đang lên kế hoạch yêu cầu các hãng vận tải biển thanh toán phí qua eo biển bằng tiền điện tử để cho phép các tàu chở dầu của họ đi qua.

Hầu hết các quốc gia trên thế giới đồng ý tham gia một điều ước quốc tế, đó là Công Ứớc Liên Hiệp Quốc Về Luật Biển, trong đó nghiêm cấm việc cản trở các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, cả Hoa Kỳ lẫn Iran đều chưa phê chuẩn hiệp ước này. Và hiện nay, cả hai bên đều tuyên bố muốn áp đặt phí lưu thông đối với các tàu thuyền đi qua eo biển nêu trên.

Theo phân tích của NYT, hành động này sẽ bị coi là bất hợp pháp chiếu theo Luật Biển, tên gọi phổ biến của bản công ước.

Tuy nhiên, gần đây, Tổng Thống Trump nói với NYT rằng ông không cần luật pháp quốc tế, mà chỉ cần lý lẽ của chính ông.

Sáng Thứ Tư, chưa qua 24 giờ của thỏa thuận ngừng bắn hai tuần, Iran ngừng cho tàu dầu đi qua eo biển Hormuz sau khi Israel tấn công Lebanon, thông tấn xã bán chính thức Fars của Iran loan tin hôm Thứ Tư, 8 Tháng Tư.

Israel phóng hỏa tiễn vào Beirut, Lebanon, ngày 8 Tháng Tư, sau khi Mỹ và Iran đồng ý thỏa thuận ngừng bắn hai tuần. (Hình: Chris McGrath/Getty Images)

Chấp nhận quyền làm giàu hạt nhân của Iran

Đây là điều thứ ba trong bản thỏa thuận, cũng là điều mà chính quyền Tổng Thống Trump dùng để phát động cuộc tấn công Iran ngày 28 Tháng Hai.

Điều này hoàn toàn trái ngược với những tuyên bố gần đây nhất của ông Trump, trong đó ông một lần nữa kêu gọi chấm dứt hoàn toàn việc Iran thủ đắc uranium.

Một số nhà ngoại giao trong khu vực nỗ lực xoa dịu các yêu cầu của Hoa Kỳ, gợi ý rằng thay vào đó, Tehran có thể đồng ý không chủ động tiến hành làm giàu uranium, hoặc giới hạn mức độ làm giàu ở một lượng mang tính biểu tượng, nằm ở ngưỡng thấp nhất phục vụ cho các mục đích dân sự. Hiện vẫn chưa rõ liệu chính quyền ông Trump có chấp thuận phương án này hay không sau hai tuần nữa.

Dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt đối với Iran

Washington áp đặt lên Iran nhiều hình thức trừng phạt khác nhau, hay các hạn chế trực tiếp đối với các giao dịch tài chính, kể từ khi Cộng Hòa Hồi Giáo được thành lập sau cuộc cách mạng năm 1979.

Trong các cuộc đàm phán trước đây, các nhà trung gian hướng tới việc Mỹ dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt để đổi lấy những nhượng bộ về chương trình nguyên tử của Iran. Tuyên bố của ông Trump hôm Thứ Tư cũng đề cập đến ý tưởng đề nghị “giảm thuế quan và trừng phạt.”

Ngoài ra, dỡ bỏ hoàn toàn tất cả các lệnh trừng phạt khác đối với Iran, như loại bỏ sự kìm kẹp kinh tế (xuất cảng dầu, ngân hàng). Nếu điều này xảy ra, Iran có thể thu thêm hàng chục tỷ đô la mỗi năm, theo WSJ.

Giải phóng tài sản Iran bị đóng băng. Điều này nghĩa là mở khóa các quỹ do Mỹ giữ (trước đây khoảng $6 tỷ trong các thỏa thuận cũ). Iran nhận ngay dòng tiền mặt, cũng theo WSJ.

Bồi thường

Điều số 8 trong bản thỏa thuận, Iran phải được bồi thường đầy đủ chi phí tổn thất chiến tranh.

Trong khi đó, Ngũ Giác Đài cho biết sáu ngày đầu tiên của cuộc chiến tại Iran tiêu tốn của Mỹ $11.3 tỷ, theo NYT tường thuật.

Ngoài ra, chưa kể những cơ sở quân sự trọng yếu ở Trung Đông bị thiêu hủy và hư hại nặng, cuộc chiến làm 13 quân nhân Mỹ thiệt mạng và hàng trăm binh sĩ bị thương.

Phó Tổng Thống JD Vance hôm Thứ Tư, 8 Tháng Tư, gọi thỏa thuận ngưng bắn Iran là “thỏa thuận ngưng bắn mong manh,” theo CNBC.

Bên nào mong manh? Bên nào thắng trong bản thỏa thuận ngừng bắn hai tuần? Có cần phải chờ đến hai tuần nữa hay không? (K.L) [đ.d.]

(Nguoi-viet)

Trump kêu gọi nổi dậy ở Iran, nhưng bài học từ chiến sự Iraq 1991 còn đó

Editor Mo Nam Cali — Fri, 13 Mar 2026 03:58:11 +0000

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Chụp lại hình ảnh, Các phương tiện quân sự của Mỹ trong chiến dịch quân sự năm 1991 nhằm đánh đuổi quân đội Iraq khỏi Kuwait

Tôi biết điều gì có thể xảy ra khi một tổng thống Mỹ kêu gọi nổi dậy rồi lại không can thiệp khi cuộc bạo động bắt đầu. Bởi vì tôi đã từng chứng kiến điều đó trước đây.

Năm 1991, chính xác là ngày 15/2, Tổng thống George Bush cha đã có một bài phát biểu mà có lẽ ông đã hối tiếc cho đến cuối đời.

Bài phát biểu diễn ra tại nhà máy ở Massachusetts, nơi chế tạo tên lửa đánh chặn Patriot, loại vũ khí tiên tiến nhất trong cuộc chiến Vùng Vịnh lần thứ nhất.

Tên lửa Patriot, có khả năng bắn hạ tên lửa đang bay tới, vẫn đóng vai trò quan trọng ở Ukraine và trong cuộc chiến với Iran.

Khi ông Bush đến nhà máy Patriot thì Chiến dịch Bão táp Sa mạc, chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm đánh đuổi quân đội Iraq khỏi Kuwait đang diễn ra.

Lực lượng không quân kết hợp của Mỹ, Anh và các đồng minh đang oanh tạc dữ dội vào quân đội Iraq cũng như các thành phố của Iraq.

Hàng chục ngàn binh sĩ của lực lượng đồng minh đã tập trung dọc biên giới Iraq và Kuwait để chuẩn bị cho cuộc chiến trên bộ, vốn sẽ bắt đầu vào chín ngày sau đó.

Tôi đang ở Baghdad, bận rộn đưa tin chiến sự.

Vài ngày trước đó, người Mỹ đã giết chết hơn 400 thường dân trong một cuộc không kích vào một hầm trú ẩn ở vùng ngoại ô Amiriyah.

Người Mỹ và người Anh tuyên bố sai sự thật rằng đó là một trung tâm chỉ huy, nhưng tôi đã tận mắt chứng kiến những thi thể, hầu hết là trẻ em, phụ nữ và người già, và thấy hầm trú ẩn vẫn còn âm ỉ cháy, vì vậy tôi biết điều đó không đúng.

Hồi đó, tôi không để ý đến bài phát biểu của ông Bush cha.

Nhưng 35 năm sau, tôi vẫn nghĩ về bài phát biểu này mỗi khi nghe ông Donald Trump và ông Benjamin Netanyahu nói với người dân Iran rằng họ đang được trao cơ hội ngàn năm có một để lật đổ nền Cộng hòa Hồi giáo, mà không hứa hẹn hỗ trợ quân sự trực tiếp.

Ông Bush đã đến nhà máy Patriot để ca ngợi những công nhân đã chế tạo ra thứ vũ khí được coi là thần kỳ.

Chỉ trong vài đoạn ngắn, ông nói rằng nhà lãnh đạo Iraq Saddam Hussein nên tuân thủ các nghị quyết của Liên Hợp Quốc về việc rút quân khỏi Kuwait.

Không giống như cuộc chiến hiện tại với Iran, Chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ nhất có sự cho phép hợp pháp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Sau đó, ông Bush đã nói những lời dẫn đến hậu quả vô cùng to lớn. “Còn một cách khác để chấm dứt đổ máu… đó là quân đội Iraq và người dân Iraq tự mình hành động và buộc Saddam Hussein, nhà độc tài, phải từ chức…”

Các công nhân hò reo và vỗ tay, và tổng thống quay lại kêu gọi dân Mỹ ủng hộ tham gia cuộc chiến lớn đầu tiên kể từ thảm họa Việt Nam.

Nguồn hình ảnh, Stefan Zalkin/EPA-EFE

Chụp lại hình ảnh, Một binh sĩ Mỹ trong một cuộc tuần tra ở Iraq năm 2003

Nhưng một số người Iraq xem trọng phát ngôn của ông.

Sau khi quân đội Iraq bị đánh đuổi khỏi Kuwait, một thỏa thuận ngừng bắn đã giúp ông Hussein tiếp tục nắm quyền.

Người Shia Iraq ở miền nam và người Kurd ở miền bắc đất nước đã bắt đầu một cuộc nổi dậy vũ trang chống lại chế độ.

Người Mỹ, người Anh và các quốc gia khác trong liên minh đã theo dõi những gì đang xảy ra mà không can thiệp.

Chế độ Iraq bị thiệt hại nặng nề từ chiến tranh, nhưng họ vẫn được phép giữ lại trực thăng và lực lượng này đã tiến hành một cuộc phản công khiến hàng ngàn người Kurd và người Hồi giáo Shia Iraq thiệt mạng.

Họ tin rằng cuộc nổi dậy của mình được tổng thống Mỹ ủng hộ. Nhưng họ đã mắc sai lầm khi cho rằng ông Bush sẽ can thiệp để đảm bảo cuộc nổi dậy thành công.

Lúc đó tôi đang ở trên những ngọn núi phủ đầy tuyết lạnh giá ở phía bắc Kurdistan. Hàng chục ngàn người Kurd đã chạy trốn đến đó – với những câu chuyện kinh hoàng về việc bị quân của Hussein giết hại – và mỗi sáng tôi đều thấy những người cha mang theo thi thể con cái của mình, những bọc nhỏ được quấn trong chăn, những đứa trẻ đã chết trên sườn núi trong đêm vì giá rét hoặc bệnh kiết lỵ.

Rốt cuộc thì, người Mỹ, người Anh, người Pháp và những nước khác xấu hổ, buộc phải tiến hành một chiến dịch nhân đạo quy mô lớn để giải cứu người Kurd. Ở phía nam, người Shia không may mắn như vậy.

Hậu quả của cuộc chiến Vùng Vịnh lần thứ nhất kéo dài nhiều năm; một cam kết về việc thực hiện các cuộc tuần tra trên không để thực thi vùng cấm bay, các căn cứ thường trực của Mỹ.

Và ở Ả Rập Xê Út, một Osama Bin Laden trẻ tuổi – phẫn nộ vì quân đội nước ngoài, trong mắt ông ta, đã xâm phạm vùng đất của những thánh địa Hồi giáo linh thiêng nhất – đã tập hợp lực lượng để hình thành tổ chức mà sau này là Al Qaeda.

Mỗi cuộc chiến Vùng Vịnh đều gieo mầm cho cuộc chiến tiếp theo.

Năm 2003, Tổng thống Bush con đã lật đổ Hussein, hoàn thành những gì ông tin là công việc dang dở của cha mình.

Iran là bên thắng lớn trong cuộc chiến đó. Người Mỹ, một cách dễ dàng, đã loại bỏ kẻ thù không đội trời chung của họ, Saddam Hussein.

Cuộc chiến Vùng Vịnh lần thứ ba này nhằm mục đích đập tan sự trỗi dậy của Cộng hòa Hồi giáo Iran thành cường quốc khu vực, vốn đã tăng tốc sau năm 2003.

Việc ném bom được thiết kế để đập tan tham vọng quân sự và hạt nhân của Iran, điều mà Israel đặc biệt coi là mối đe dọa đến sự tồn vong của mình.

Quyết định của ông Trump về việc tiến hành chiến tranh, lần đầu tiên với tư cách là một liên minh với Israel, không được lòng người dân Mỹ, theo các cuộc thăm dò mới nhất. Đây cũng là điều đáng báo động đối với các đồng minh của Mỹ, tất nhiên là ngoại trừ người Israel.

Sẽ ra sao nếu những người hoài nghi đã sai? Có lẽ giới phân tích và các nhà bình luận đã để sự ác cảm dành cho Trump làm mờ đi khả năng phán đoán của mình.

Có lẽ việc ông xúc phạm các đồng minh – những quốc gia có binh sĩ từng sát cánh chiến đấu và hy sinh cùng người Mỹ trong các cuộc chiến khác tại Trung Đông – hay việc đôi khi ông nói sai sự thật, cũng không quá quan trọng.

Ông từng tuyên bố rằng Iran có thể đã bắn một quả tên lửa Tomahawk trong vụ tấn công vào một ngôi trường mà phía Iran cho biết đã khiến hơn 165 người thiệt mạng, trong đó có nhiều nữ sinh. Thực tế là Iran không hề sở hữu tên lửa Tomahawk.

Tất cả những điều đó, theo lập luận của Trump và những người ủng hộ ông, đều chỉ là tin giả.

Chụp lại video, Xung đột ở Iran sẽ đi tới đâu?

Người ta nói rằng giá xăng tăng cao trong một thời gian sẽ đáng để đánh đổi, nếu cuộc chiến này ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo tầm xa, những thứ sẽ đe dọa không chỉ các quốc gia Vùng Vịnh và Israel mà còn cả châu Âu hay thậm chí cả Mỹ.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, Pete Hegseth – người được đổi chức thành Bộ trưởng Chiến tranh – đã chỉ trích mạnh mẽ sự e ngại của châu Âu về việc sử dụng vũ lực mà không có sự cho phép của Liên Hợp Quốc hoặc lý do tự vệ thuyết phục.

Hegseth chỉ trích “rất nhiều đồng minh lâu năm của chúng ta đang lo lắng và lưỡng lự về việc sử dụng vũ lực”.

Nhưng rõ ràng là việc kết thúc chiến tranh sẽ không đơn giản, và những hệ lụy nếu lạc quan nhất thì cũng là chưa rõ ràng, còn tồi tệ nhất thì sẽ cực kỳ nguy hiểm.

Israel có chương trình nghị sự riêng của mình. Ông Netanyahu rất rõ ràng về những gì mình muốn. Ông tin rằng mình có thể đạt được ước mơ cả đời – tiêu diệt Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Trong bài phát biểu vào ngày thứ hai của cuộc chiến, ông nói rằng với sự “hỗ trợ” của Hoa Kỳ, Israel đã có thể làm “điều tôi hằng mong ước trong bốn mươi năm qua: đập tan chế độ khủng bố. Đây là điều tôi đã hứa và đây là điều chúng tôi sẽ làm.”

Giống như Trump, ông đã kêu gọi một cuộc nổi dậy của quần chúng ở Iran. Israel dường như không lo ngại về việc Iran rơi vào tình trạng hỗn loạn bạo lực. Thậm chí đó có thể là một kết quả tốt cho họ.

Mỹ, Israel và những quốc gia ủng hộ họ tin rằng việc lật đổ chế độ Iran sẽ làm cho thế giới an toàn hơn.

Họ có thể đúng. Đó là một chế độ tàn bạo, độc ác, đã giết hại hàng ngàn người dân Iran trên đường phố vào tháng Một vì họ xuống đường biểu tình chống lại sự đàn áp, tham nhũng và sụp đổ kinh tế. Chế độ này đã làm giàu uranium đến mức có thể chế tạo bom hạt nhân.

Nhưng họ đã sai nếu hậu quả của cuộc chiến gây ra một thảm họa ở quy mô như cuộc xâm lược Iraq năm 2003.

Việc lật đổ Hussein, nhà độc tài của Iraq, mà không có một kế hoạch khả thi để thay thế chế độ của ông ta đã dẫn đến hàng trăm ngàn người chết trong nhiều năm giết chóc giữa các phe phái và nội chiến, và một khoảng trống quyền lực đã tạo điều kiện cho các phần tử cực đoan thánh chiến hình thành nên Nhà nước Hồi giáo (IS), mà những người kế nhiệm họ sẽ tìm cách lợi dụng cuộc khủng hoảng mới này.

Netanyahu đã nhiều lần cân nhắc chiến tranh với Iran nhưng luôn nhận ra rằng Israel sẽ cần sự giúp đỡ của một tổng thống Mỹ sẵn sàng tham chiến.

Cuối cùng, ông đã có một người – Trump.

Các tổng thống trước đây – kể cả Bill Clinton, người đầu tiên ông Netanyahu làm việc cùng khi còn là thủ tướng ba mươi năm trước – đã không làm điều đó.

Họ bằng lòng với việc kiềm chế và răn đe Iran, cân nhắc khả năng chiến tranh nếu nước này thực sự cố gắng sở hữu vũ khí hạt nhân.

Và họ đã không hành động ở mức độ lớn vì những gì đang xảy ra hiện nay: một lời đáp trả từ Iran với mục tiêu thách thức quyền lực của Mỹ, làm lây lan ngọn lửa chiến tranh, gây ra những thiệt hại kinh tế khổng lồ và phá vỡ các liên minh vốn được xây dựng tỉ mỉ giữa Mỹ và các quốc gia Vùng Vịnh, những nước đã nỗ lực ngăn chặn cuộc chiến này xảy ra.

Giờ đây, Iran đã biến những quốc gia này thành mục tiêu. Với Trung Quốc đang chờ đợi cơ hội, các nước này có thể xem xét lại giá trị của một liên minh với Mỹ và việc xích lại gần hơn với Israel, đặc biệt nếu ông Trump tuyên bố chiến thắng rồi để Ả Rập Xê Út và các nước khác giải quyết mớ hỗn độn.

Ông Trump, người từng hứa với dân Mỹ rằng sẽ không còn những cuộc chiến tranh bất tận, có thể sẽ thấy mình bị sa lầy trong việc duy trì quân đội tại Trung Đông – những lực lượng mà ông thà để họ rảnh tay đối phó với Trung Quốc hơn.

Đối với người Israel, mọi thứ diễn ra trực diện hơn. Họ coi đây là cơ hội tốt nhất từ trước đến nay để tái lập trật tự tại Trung Đông và củng cố vị thế là cường quốc quân sự bá chủ không thể bị thách thức.

Mục tiêu của họ là tiêu diệt Hezbollah, đồng minh của Iran tại Lebanon, một lần và mãi mãi, điều mà họ đã cố gắng nhưng thất bại kể từ thập niên 1990.

Trong khi thế giới đang dồn sự chú ý vào Iran, Israel cũng đang thực hiện thêm nhiều bước đi hướng tới việc thôn tính thực tế vùng Bờ Tây đang bị chiếm đóng.

Ông Trump có lẽ sẽ nhận ra rằng bắt đầu một cuộc chiến thì dễ hơn nhiều so với việc kết thúc. Thật khó để biết khi nào nên dừng lại nếu không biết chính xác mình đang đi đâu.

Điều đó lại càng khó khăn hơn khi Mỹ, quốc gia hùng mạnh nhất thế giới, dường như đã lâm chiến mà không có một chiến lược chính trị nhất quán, dưới quyền một vị tổng thống mà mọi bằng chứng cho thấy là người tùy cơ ứng biến.

Source link
(BBC-Vietnamese)