Cuộc tập trận mới nhất của Trung Quốc gần Đài Loan cho thấy Bắc Kinh nghiêm túc trong việc có thể cắt đứt hòn đảo dân chủ trong một cuộc xung đột, theo giới phân tích, trong khi Bắc Kinh nói rằng các tàu sân bay của họ có thể “phá vỡ” hệ thống phòng thủ của Đài Loan từ phía đông.

Mặc dù các cuộc tập trận kéo dài ba ngày, kết thúc vào hôm 10/4, không căng thẳng như những cuộc tập trận diễn ra vào tháng 8 năm ngoái để phản đối chuyến thăm của nguyên Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi tới Đài Bắc, nhưng Trung Quốc đã sử dụng chúng để chứng tỏ khả năng của mình trên không và trên biển – cả hai lĩnh vực mà họ đều cần phải kiểm soát nếu tìm cách phong tỏa Đài Loan.

Dưới đây là những điểm chính rút ra từ các cuộc tập trận.

1) Hoạt động của tàu sân bay

Nhiều nhà phân tích ghi nhận các máy bay phản lực bay khỏi hàng không mẫu hạm Sơn Đông, chiếm vị trí phía đông Đài Loan, cách đảo Miyajima của Nhật Bản khoảng 230 km về phía nam.

Ông Zhao Xiaozhuo, một đại tá cấp cao và nhà nghiên cứu của Học viện Khoa học Quân sự Quân đội Giải phóng Nhân dân, nói với Tân Hoa Xã rằng sự hiện diện của tàu sân bay ở đó có nghĩa là Trung Quốc “có thể phá vỡ cái gọi là lá chắn phía đông của Đài Loan”.

Theo giới phân tích, Bắc Kinh không thể vận hành các tàu sân bay mà không bị trừng phạt trong khu vực đó trong một cuộc xung đột, đặc biệt nếu các quốc gia thân thiện với Đài Loan có liên quan, nhưng nói thêm rằng Đài Loan sẽ tự mình đấu tranh để đối phó với mối đe dọa như vậy.

Ông Chieh Chung, một nhà nghiên cứu quân sự tại tổ chức nghiên cứu mang tên Sáng hội Chính sách Quốc gia có trụ sở tại Đài Bắc, nói trong trường hợp bị tấn công, Đài Loan có thể sẽ rút khí tài quân sự từ phía tây về các căn cứ ở phía đông vốn được che chắn bởi các ngọn núi cao của hòn đảo và các đường hầm dưới lòng đất.

Nhưng một cuộc tấn công có phối hợp hơn, không bị kiềm chế từ phía đông có nghĩa là “toàn bộ tình hình sẽ trở nên rất bất lợi,” ông nói.

2) Ngăn chặn sự giúp đỡ của nước ngoài

Các video về cuộc tập trận do Bộ Tư lệnh Quân khu phía Đông của Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc công bố cho thấy các tàu và máy bay của họ đã tới phạm vi 24 hải lý của Đài Loan trên tất cả các mặt của hòn đảo.

Mục đích của các cuộc tập trận này là để chứng tỏ rằng họ có thể bao vây Đài Loan trong một cuộc phong tỏa và ngăn chặn các thế lực nước ngoài can thiệp, ông Zhao nói.

Điều đó sẽ rất quan trọng nếu một cuộc xung đột nổ ra.

“Một cuộc xâm lược của Trung Quốc sẽ đòi hỏi Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc thực hiện các hoạt động chống can thiệp chung nhắm vào Mỹ, mà Bắc Kinh tin rằng gần như chắc chắn sẽ can thiệp, và bây giờ có thể là với các đồng minh như Úc và Nhật Bản, thậm chí có thể là Philippines,” ông Derek Grossman một nhà phân tích quốc phòng cấp cao tại RAND Corporation nói.

Mặc dù Hoa Kỳ từ lâu đã theo chính sách “mơ hồ chiến lược” về việc liệu họ có can thiệp quân sự để bảo vệ Đài Loan hay không, nhưng Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden nói ông sẵn sàng sử dụng vũ lực để bảo vệ Đài Loan.

3) Nhắm mục tiêu chính xác

Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc cũng cho biết họ đã thực hiện các mô phỏng ảo cho thấy lực lượng của họ có thể thực hiện các cuộc tấn công phi đạn nhắm vào Đài Loan như thế nào.

Ông Zhang Chi, một đại tá cấp cao và phụ tá giáo sư tại Đại học Quốc phòng, nói với Tân Hoa Xã rằng các cuộc tấn công chính xác mô phỏng có nghĩa là Trung Quốc có thể loại bỏ các nhà lãnh đạo Đài Loan trong chiến dịch “Zhanshou”, có nghĩa là “chặt đầu”. Theo cách nói của quân đội phương Tây, các cuộc tấn công như vậy được gọi là “các cuộc tấn công chặt đầu”.

Các cuộc tập trận mới nhất này là một phản ứng đối với cuộc gặp gần đây ở California giữa đương kim Chủ tịch Hạ viện Hoa Kỳ Kevin McCarthy với Tổng thống Đài Loan, Thái Anh Văn, người mà Trung Quốc coi là một phần tử ly khai.

4) Nhật Bản trong tình trạng báo động

Ông Bonji Ohara, thành viên cao cấp tại Sáng hội Hòa bình Sasakawa và là cựu tùy viên quân sự tại Tòa đại sứ Nhật Bản ở Trung Quốc, cho biết việc Trung Quốc tập trung vào các vùng biển phía đông Đài Loan đặc biệt đáng lo ngại đối với Nhật Bản.

“Các hòn đảo phía tây nam của Nhật Bản có thể nằm trong khu vực phong tỏa,” ông Ohara nói. “Câu hỏi làm thế nào để phá vỡ nó một lần nữa được đặt ra với Nhật Bản. Việc này cũng nhắc nhở Nhật Bản rằng việc phong tỏa có thể cắt đứt các tuyến đường biển vận chuyển dầu thô và thực phẩm đến Nhật, điều này sẽ giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế Nhật Bản.”

Quân đội Nhật Bản nói trong một cuộc họp báo ngày 11/4 rằng họ đang đánh giá các cuộc diễn tập của Trung Quốc xung quanh Đài Loan, nhưng mô tả chúng là “không nghi ngờ gì nữa, là một cuộc huấn luyện nghiêm túc.”

Tổ chức CIVICUS Monitor đánh giá rằng không gian dân sự tại Việt Nam trong năm 2022 tiếp tục ở tình trạng “bị đóng kín” (closed) do chính quyền hạn chế chặt chẽ quyền tự do hội họp ôn hòa.

Tại Việt Nam, nơi không gian dân sự được đánh giá là “bị đóng kín”, “quyền tự do hội họp ôn hòa bị hạn chế chặt chẽ về mặt luật pháp lẫn thực tiễn”, CIVICUS Monitor cho biết trong một thông cáo báo chí vào ngày 7/12.

Theo tổ chức này, trên khắp khu vực Châu Á Thái Bình Dương, các cuộc biểu tình đã được ghi nhận tại ít nhất 27 quốc gia trong năm ngoái. Người dân được huy động để cải cách chính trị và kinh tế, để tìm kiếm công lý và đòi quyền lợi của mình.

“Các cuộc biểu tình này được tổ chức ở các quốc gia được đánh giá là bị cản trở và đàn áp, nhưng cũng xảy ra ở các chế độ độc tài nơi không gian dân sự được đánh giá là bị đóng, chẳng hạn như Trung Quốc và Việt Nam”, báo cáo cho biết.

Chính quyền đã phản ứng với những cuộc biểu tình này theo nhiều cách khác nhau, bao gồm cả việc quấy rối và bắt giữ tùy tiện những người biểu tình cũng như sử dụng vũ lực quá mức và đôi khi gây chết người, bao gồm cả việc sử dụng súng, để phá vỡ các cuộc biểu tình, báo cáo cho biết thêm.

VOA đã liên lạc Bộ Ngoại giao Việt Nam và đề nghị cho ý kiến phản hồi về đánh giá của CIVICUS Monitor, nhưng chưa được phản hồi.

Liên minh Các Tổ chức Xã hội Dân sự Toàn cầu (CIVICUS) – một tổ chức chuyên thiết lập một mạng lưới có ảnh hưởng gồm các tổ chức ở cấp địa phương, quốc gia, khu vực và quốc tế, và mở rộng phạm vi xã hội dân sự – cho biết rằng hiện tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương có 4 quốc có tình trạng không gian dân sự bị đóng, bao gồm Trung Quốc, Triều Tiên, Lào và Việt Nam.

Trong các năm qua, Việt Nam liên tục bị CIVICUS đánh giá trong tình trạng này do các nhóm nhân quyền trong mạng lưới báo cáo về tình hình vi phạm nhân quyền nghiêm trọng dưới chế độ độc đảng của Đảng Cộng sản Việt Nam, theo đó chính quyền hình sự hóa có hệ thống và bỏ tù những người bảo vệ nhân quyền, hạn chế quyền tự do đi lại, đàn áp phương tiện truyền thông, và duy trì sự kiểm duyệt mạng xã hội.

Đánh giá của CIVICUS về không dân sự tại Việt Nam cũng tương tự như đánh giá của Cao uỷ Nhân quyền Liên Hiệp quốc trước đó.

“Ở Việt Nam, những hạn chế ngày càng tăng của chính phủ đối với không gian dân sự và các quyền tự do cơ bản, cũng như việc kết án những người bị buộc tội liên quan đến hoạt động nhân quyền của họ và nỗ lực thúc đẩy một môi trường trong sạch, lành mạnh và bền vững là điều đáng lo ngại”, bà Nada Al-Nashif , Quyền Cao ủy Nhân quyền LHQ cho biết tại phiên họp thứ 51 của Hội đồng Nhân quyền LHQ.

Bà Al-Nashif kêu gọi chính phủ đảm bảo sự tham gia đa dạng và mạnh mẽ của xã hội dân sự, bao gồm cả những người bảo vệ nhân quyền, và trả tự do cho những người đã bị giam giữ hoặc bỏ tù một cách tùy tiện vì những hoạt động nhân quyền của họ.

Đánh giá của CIVICUS dựa trên mức độ bảo vệ 3 quyền tự do dân sự cơ bản ở mỗi nước, bao gồm: quyền tự do lập hội, tự do hội họp ôn hòa và tự do biểu đạt. Theo đó, từng nước được xếp vào 1 trong 5 nhóm: đóng kín (closed); bị đàn áp (repressed); bị cản trở (obstructed); bị thu hẹp (narrowed); và cởi mở (open).

Trong thời gian qua, CIVICUS liên tục lên tiếng về tình hình nhân quyền Việt Nam, nói rằng chính phủ nước này đã sử dụng một loạt các điều luật được định nghĩa một cách mơ hồ như “tuyên truyền chống nhà nước” và “lợi dụng các quyền tự do dân chủ” để buộc tội và bỏ tù các nhà hoạt động và các blogger, một số bị kết án tù dài hạn.

Từ trước đến nay, các quyền tự do hiệp hội bị kiểm soát chặt chẽ ở Việt Nam với các nhóm xã hội dân sự độc lập vấp phải những rào cản về thủ tục đăng ký phức tạp và bị hạn chế nhận tài trợ nước ngoài, thậm chí một số thành viên bị giam cầm vì các báo buộc “vi phạm an ninh quốc gia”, trong khi báo chí tư nhân bị cấm hoạt động và chính quyền kiểm duyệt gắt gao các nền tảng mạng xã hội.

Những lo ngại về các mối đe dọa từ Trung Quốc, quốc gia luôn tuyên bố Đài Loan là lãnh thổ của mình, đang nhường chỗ cho những vấn đề mang tính địa phương hơn trong cuộc bầu cử.

Hiện tại ở Đài Loan đang tổ chức nhiều cuộc bầu cử chọn thị trưởng, thành viên hội đồng thành phố và các nhà lãnh đạo khác ở 13 quận hạt và chín thành phố. Ứng cử viên của Quốc Dân Đảng đã giành được ghế thị trưởng ở Đài Bắc, Đào Viên, Đài Trung và Tân Đài Bắc.

Bà Thái Anh Văn nhiều lần lên tiếng về chủ trương “phản đối Trung Quốc, bảo vệ Đài Loan” trong các chiến dịch vận động cho đảng của mình.

Tuy nhiên ông Chen Shih-chung, ứng cử viên đảng Dân Chủ Cấp Tiến, người vừa thua trong cuộc tranh cử thị trưởng Đài Bắc, chỉ nêu lên vấn đề về đảng Cộng Sản Trung Quốc trong vài lần trước khi chuyển nhanh chóng sang các vấn đề địa phương.

Bà Thái Anh Văn loan báo từ chức vào tối ngày Thứ Bảy, 26 Tháng Mười Hai. Trong bài phát biểu ngắn, bà gửi lời cảm ơn đến những người ủng hộ.

Trong khi các nhà quan sát quốc tế và đảng cầm quyền cố gắng liên kết cuộc bầu cử với mối đe dọa hiện hữu lâu dài từ Trung Quốc, thì nhiều chuyên gia địa phương không nghĩ rằng Trung Quốc có vai trò lớn trong khoảng thời gian này.

Theo ông Yeh-lin Wang, giáo sư khoa học chính trị tại đại học National Taiwan University, cho biết cộng đồng quốc tế đang nâng một cuộc bầu cử mang tính địa phương lên tầm quốc tế.

Về vấn đề các cuộc tập trận quân sự quy mô lớn của Trung Quốc nhằm đáp trả chuyến thăm Đài Loan của Chủ Tịch Hạ Viện Nancy Pelosi, ông Wang cho rằng khi vấn đề này không được chú ý nhiều trong cuộc đua ở Đài Bắc, thì nó cũng chẳng đáng phải xem xét trong các cuộc đua ở những thành phố phía Nam.

Tối Thứ Bảy, 26 Tháng Mười Một, trong một cuộc diễn hành lớn, ông Chiang Wan-an, thị trưởng Đài Bắc mới, tuyên bố chiến thắng với phát biểu “Tôi sẽ để thế giới thấy sự vĩ đại của Đài Bắc.”

Ông Kao Hung-an, một ứng cử viên của đảng Nhân Dân Đài Loan, giành được ghế thị trưởng ở Hsinchu, nơi có nhiều công ty bán dẫn của Đài Loan.

Các chiến dịch bầu cử tập trung nhiều vào những vấn đề địa phương như: ô nhiễm không khí ở thành phố Đài Trung, kẹt xe ở trung tâm kỹ thuật Nangang của Đài Bắc, chiến lược mua vaccine COVID-19. Trong đợt bùng dịch năm ngoái, vì vấn đề mua vaccine, hòn đảo này bị thiếu hụt nguồn cung cấp vaccine.

Thất bại của đảng cầm quyền trong cuộc bầu cử địa phương lần này có thể một phần là do cách đảng này giải quyết đại dịch.

Ông You Ting-lung, chủ tịch Tổ Chức Ý Kiến Cộng Đồng Đài Loan, cho biết nếu đảng Cấp Tiến Dân Chủ mất nhiều ghế ở địa phương, thì khả năng cầm quyền của họ sẽ bị ảnh hưởng. Theo ông, kết quả bầu cử theo một cách nào đó cũng phản ánh thái độ của công chúng với đảng cầm quyền. (V.Giang) [kn]

Tuần báo Weekly Chosun hôm 28 Tháng Mười dẫn thống kê của Bộ Tư Pháp Nam Hàn cho biết thông tin nêu trên.

Theo báo này, hầu hết người Việt Nam nhập cảnh Nam Hàn để học các khóa ngắn hạn hoặc đi theo tour du lịch, sau đó tiếp tục cư trú bất hợp pháp bằng cách làm việc tại các công trường xây dựng hoặc trang trại.

Bản tin được đăng tải trong bối cảnh Bộ Ngoại Giao Việt Nam vừa xác nhận tin “100 người Việt mất liên lạc” ngay sau khi nhập cảnh tại phi trường Yangyang, tỉnh Gangwon, Nam Hàn, theo diện du lịch miễn visa (thị thực).

Cũng theo Weekly Chosun, hiện nhà chức trách Việt Nam đang điều tra vụ “mất liên lạc” nêu trên và hợp tác với chính phủ Nam Hàn để ngăn chặn những người này ở lại theo diện bất hợp pháp.

Báo này cũng nhắc lại chuyện hàng trăm người Việt Nam có tiền lệ “mất tích” tại Nam Hàn. Hồi cuối năm 2019, có 161 sinh viên Việt Nam được ghi nhận “mất tích” trong lúc đang theo học tại đại học Incheon National University của Nam Hàn.

Báo Weekly Chosun cho biết thêm: “Hầu hết người Việt Nam có xu hướng tận dụng tư cách du học sinh để nhập cảnh hợp pháp vào Nam Hàn. Cách này tuy tốn tiền nhưng có vẻ an toàn và tiện lợi hơn các chiêu thức khác. Do một số trường đại học ở Seoul có thủ tục nhập học phức tạp nên họ chuyển sang một số trường đại học ở các tỉnh, nơi nhập học tương đối dễ dàng. Nếu có được visa du học D2 hoặc D4, người Việt đã có thể chính thức đặt chân lên đất Nam Hàn.”

Lý do khiến đa số người Việt cư trú bất hợp pháp tại Nam Hàn được diễn giải là “mức lương cao” và “chỉ cần làm hai hoặc ba tháng thì nhận được thu nhập tương đương một năm ở Việt Nam.”

Weekly Chosun cũng dẫn một ý kiến cho rằng một số phụ nữ Việt Nam muốn ở lại Nam Hàn đến mức họ tìm cách kết hôn với đàn ông Nam Hàn để được nhập quốc tịch.

Sau vụ 100 người Việt bỏ trốn ở lại Nam Hàn mới đây, báo Tuổi Trẻ hôm 28 Tháng Mười trích lời bà Trần Phương Linh, giám đốc tiếp thị công ty lữ hành Benthanh Tourist, nói: “Chúng tôi cũng lo lắng trong thời gian tới nếu phía Nam Hàn có thêm những chính sách siết chặt hơn nữa về thủ tục hồ sơ xin visa sẽ ảnh hưởng đến kế hoạch mua tour của khách. Vì nếu điều kiện phức tạp quá, khách không còn mặn mà nữa.” (N.H.K) [qd]

Báo NLĐ đưa tin, ngày 27/10, Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam (hoàng tộc nhà Nguyễn) cho biết đã có văn bản gửi ông Jean Gauchet, Giám định viên của hãng đấu giá Millon (Pháp), yêu cầu hủy bỏ cuộc đấu giá ấn Hoàng đế chi bảo và chiếc bát vàng vua Khải Định, dự kiến diễn ra vào ngày 31/10.

Trong văn bản này, Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam khẳng định Việt Nam với tư cách là một quốc gia thành viên đã ký Công ước UNESCO vào năm 1970 nhằm tăng cường cuộc chiến chống buôn bán các hiện vật văn hóa từ năm 2005.

Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam – hậu duệ của các vua chúa triều – là tổ chức kế thừa chính thức những nghĩa vụ của vương triều Nguyễn. Chiếc ấn Hoàng đế chi bảo là quốc bảo truyền từ đời vua này sang đời vua khác của triều Nguyễn từ 200 năm nay, được ghi vào sử sách của triều Nguyễn.

Văn bản gửi Millon của Nguyễn Phúc tộc nêu rõ: “Chúng tôi rất ngạc nhiên khi bảo vật quốc gia Việt Nam được rao bán như những thỏi vàng một cách rất thông thường…. Chúng tôi đang nghiên cứu về quyền pháp lý và cách thức mà vị vua cuối cùng của Việt Nam, đức vua Bảo Đại “được cho là” đã chuyển nhượng quyền thừa kế, trong khi chiếc ấn Hoàng đế chi bảo và chiếc bát vàng là hai vật quốc bảo. Với giá ước lượng mà ông đã đề ra, theo chúng tôi, bản thân đức vua Bảo Đại đủ trí tuệ để hiểu rằng ngài không được phép tiếm quyền chuyển nhượng, dù nhà tổ chức đấu giá Millon có trình ra giấy thừa kế đến từ bất cứ công chứng viên nào”.

Như tin đã đưa, hãng Millon dự kiến tổ chức đấu giá 2 cổ vật nêu trên vào 11 giờ trưa 31/10/2022 (giờ Paris). Nhà đấu giá Millon của Pháp chào bán ấn vàng của vua Minh Mạng với mức 2-3 triệu euro (48-72 tỉ đồng).

Theo VnExpress, hiện vật được đặt tên Con dấu vàng quý hiếm Kim bảo tỷ của Hoàng đế Minh Mạng (1791-1841), thuộc lô 101 trong tổng số 329 lô trong phiên Bán hàng nghệ thuật Việt Nam tại Millon ở Paris.

Trong bài đăng trên website nhà đấu giá, ấn cao 10,4cm, nặng 10,78kg, mặt hình vuông với kích thước 13,8×13,7 cm. Quai ấn hình rồng năm móng ở tư thế cuộn, đầu ngẩng cao, trán khắc chữ 王 (vua), đuôi uốn ra phía sau theo hình xoắn ốc, vây dọc thân rồng, bốn chân chắc chắn.

Mặt trên của ấn có khắc hai dòng chữ: “Minh Mạng tứ niên nhị nguyệt sơ tứ nhật cát thời chú tạo” (Được làm vào ngày 4 tháng 2, năm thứ 4 đời vua Minh Mạng) và “Thập thành hoàng kim trọng nhị bách thập lạng cửu tiền nhị phân” (Làm bằng vàng, nặng 280 lạng, 9 chỉ, 2 phân). Tức là ấn được làm vào ngày 4 tháng 2, năm thứ tư đời vua Minh Mạng, tương đương ngày 4/2/1823, trọng lượng 10,7 kg. Đế ấn có in dòng chữ “Hoàng đế chi bảo” (Báu vật của hoàng đế).

Cuối cùng, sau tiếng thở dài ông Giáo nói: “Tháng này là tháng giỗ cả gia đình thằng Tư, em tui. Cả nhà nó chết ở An Lộc năm 1972”.

Tôi hỏi ông Giáo sao không về An Lộc thắp nhang, ông nói có lẽ gia đình chú Tư cùng hàng ngàn người được chôn trong mộ ngôi mộ tập thể ở đấy. Ông không muốn về nên cứ mỗi Tháng Tư ông chỉ thắp nhang vái vọng. Ông Giáo nói:

“Họ (chính quyền) công nhận ngôi mộ tập thể này là ‘di tích lịch sử’, là ‘tội ác đế quốc Mỹ’ nên tôi sẽ không bao giờ về đó thắp nhang cả. Về có nghĩa là công nhận sự dối trá, lật lọng của họ là sự thật”.

Vào Tháng Bảy, tôi và ông Giáo có dịp về vùng đất An Lộc với một người bạn, người đã trải qua những giờ phút khốc liệt nhất của cuộc chiến ở đây. Tôi hỏi anh về ngôi mộ 3,000 người mà chính quyền cho rằng đó là “tội ác của Mỹ-Ngụy”, thì anh bật cười chua chát nói:

“3,000 là con số do chính quyền đưa ra. Nhiều người bất ngờ với con số này. Thường thì kể về ‘tội ác Mỹ-Ngụy’ chính quyền thường nâng khống con số lên, nhưng ở đây họ lại hạ con số tử vong xuống. Ông Tư có thấy lạ không?”

Anh hỏi tôi rồi trả lời luôn, “lý do hạ con số tử vong xuống vì đó là tội ác của họ!”

Anh nói nếu hỏi bất cứ người dân An Lộc nào, họ cũng đều trả lời là ngôi mộ chung đó của 5,000 người trong đó phần lớn là người dân vô tội, bị đạn pháo của Việt cộng. Một số ít là lính VNCH không nhận diện được, và một ít là Việt cộng.

Trong suốt hai tháng trời thành phố bị vây hãm, nơi đây đã chịu đựng hơn 200,000 quả đạn đủ loại. Tính trung bình mỗi ngày người dân ở đây hứng chịu hơn 3,000 quả.

Năm 2018, chính quyền đã bỏ ra hơn 35.7 tỷ đồng để trùng tu và biến nó thành “di tích lịch sử” nhằm che đậy tội ác của họ.

Anh bạn chở chúng tôi lại ngôi mộ tập thể này. Chỉ mới bốn năm, khu “di tích” đã xuống cấp vì không ai chăm sóc. Cửa đóng, then cài, muốn vào đó thắp nhang cũng không được. Đứng ở bên hông khu mộ nhìn, vào tôi thấy tấm bảng ghi nội dung: “Mộ 3000 người. Nơi an nghỉ của đồng bào thị xã An Lộc – Bình Long, bị bom Mỹ hủy diệt mùa Hè năm 1972”.

Tấm bia được đặt lên một tấm đá, phía dưới là bệ xây bằng gạch ống không tô trát xi măng nhìn rất tạm bợ. Đằng trước là một lư hương xi măng nham nhở, bên trong có chừng 20 cây chân nhang phai màu, chứng tỏ lâu lắm không có người đến thắp nhang.

Đứng gần tường rào, tôi nghe văng vẳng tiếng tụng kinh “Nam Mô A Di Đà Phật” phát ra từ chiếc máy digital nhỏ bên trong tường rào. Có lẽ người thân nào đó của người chết nằm trong đấy cố tình để lại nhằm giúp những người chết theo đạo Phật có thể nghe kinh siêu thoát.

Đối diện nấm mộ 5,000 người là Bệnh viện Bình Long, nay là Bệnh viện Đa khoa thị xã (góc ngã tư đường Phạm Ngọc Thạch và Phan Bội Châu), anh bạn tôi bồi hồi nhớ lại:

“Ít ai được dịp chứng kiến cơn mưa đạn pháo của Việt cộng dội xuống thành phố này. Không nơi nào, không có vật gì ở đây nguyên vẹn. Từ cột đèn, cây cối, xe cộ, đều hứng chịu ít nhất một miểng pháo”.

Phía bên kia đường là Bệnh viện Bình Long ngày trước, nay là Bệnh viện Đa khoa thị xã – Ảnh: Xuân Tiên/Saigon Nhỏ

Chỉ tay qua phía bệnh viện, anh nói các bác sĩ, y tá làm việc ngày đêm. Người chết, người sống nằm cạnh nhau vì nhà xác chật kín rồi. Họ nằm tràn ra mặt đường, người chết thì chất chồng lên 3, 4 lớp. Thỉnh thoảng bác sĩ chạy ra xem bệnh nhân, ai chết thì thôi, ai còn sống thì tiếp tục cứu chữa. Anh nói tiếp:

“Trịnh Công Sơn có bài hát ‘Ngụ ngôn mùa Đông’ trong đó có câu “Một ngày mùa đông, trên con đường mòn, một chiếc xe tang, trái mìn nổ chậm, người chết hai lần, thịt da nát tan…” chưa đủ nói lên thảm cảnh ở An Lộc năm 1972. Với mật độ đạn pháo khủng khiếp của Việt cộng trong những ngày đó, người chết ở đây phải chết tới 5, 6 lần, chết tới khi không còn thịt da để nát!”

Người chết nhiều quá, xác cứ phơi giữa đường, trong góc hẻm, từ ngày này sang ngày khác, không khí ngày càng đặc quánh mùi tử thi, nên giữa hai lần giao chiến, Sư đoàn 5 và Địa phương quân An Lộc tổ chức thu dọn, chở xác dân chúng, xác binh sĩ miền Nam không còn nhận diện được và cả bộ đội miền Bắc cho vào hố chôn tập thể này.

“Đó là sự thật, dân chúng ở An Lộc ai cũng biết”, giọng nói anh bạn tôi run run khi nhớ đến khung cảnh địa ngục mà anh đã phải chứng kiến “5,000 nạn nhân của Việt cộng được chôn ở đây, không có ‘đế quốc Mỹ’ nào dội bom cả”.

Không ảnh cho thấy Thị trấn An Lộc đã trở thành bình địa sau hai tháng bị Việt cộng pháo kích – Ảnh tư liệu

“Ở An Lộc hiện nay vẫn còn nhiều hồn ma lắm”, anh bạn tôi trầm ngâm chia sẻ:

“Ai ở An Lộc mà nói chưa gặp ma bao giờ là nói ‘xạo’. Tôi tin rằng còn rất nhiều hồn ma vẫn đang vất vưởng ở thành phố này vì chưa thể siêu thoát. Người chết 5, 6 lần làm sao siêu thoát được nếu người giết họ vẫn đang nhởn nhơ sống với “chiến thắng oai hùng”? Làm sao người chết có thể siêu thoát khi bị ‘đồng chí’ bỏ rơi? Ngay cả nấm mồ tập thể mà chính quyền cho rằng chỉ có 3,000 người chết, thế thì chẳng lẽ 2,000 người chết kia vẫn lởn vởn bên ngoài hàng rào “khu di tích lịch sử” không được vào trong vì không được nhà nước công nhận?”

Ông Giáo chỉ lặng yên nghe. Năm mươi năm rồi mà hòn đá vẫn đè nặng trên ngực ông. Cả gia đình người em chết thảm vì đạn pháo Việt cộng, căn nhà nhỏ của họ chỉ còn lại đống gạch vụn thì làm sao xác còn nguyên vẹn. Ông cũng chỉ được người hàng xóm chú Tư nói lại như thế, mà cũng chỉ biết sau này, khi chiến trận đã chấm dứt.