AI dưới lăng kính Đức Giáo Hoàng Leo XIV

Trong thông điệp giáo hoàng “Magnifica Humanitas” đọc ngày 25 Tháng Năm, Đức Giáo Hoàng Leo XIV nhấn mạnh sự trỗi dậy của AI cùng những thách thức về mặt đạo đức, tâm linh và xã hội mà lĩnh vực công nghệ số một thời đại này đặt ra cho xã hội. Đức Giáo Hoàng Leo XIV nhận định chính xác rằng AI chỉ có thể “mô phỏng một số chức năng nhất định của trí tuệ con người,” chứ không hề có tri giác thực sự.

Đức Giáo Hoàng kêu gọi cần phải “giải giáp” AI, dĩ nhiên không phải theo nghĩa quân sự mà là để “phóng thích nó khỏi những lối suy nghĩ giúp biến nó thành công cụ thống trị, loại trừ và hủy diệt.” Điều đáng sợ là ngay thời điểm hiện tại, AI đang phục vụ những thứ như vậy. Ngài nói thêm, “việc tích hợp công nghệ vào một tầm nhìn mang tính quan hệ và lấy con người làm trung tâm là một chuyện; còn việc để bản thân bị dẫn dắt bởi một thế giới quan coi nhẹ những giới hạn con người và hứa hẹn một hình thức cứu rỗi thuần túy mang tính kỹ thuật lại là một chuyện hoàn toàn khác…”

Ngài giải thích thêm, sự hữu hạn của đời người là một đặc điểm thiết yếu trong trải nghiệm nhân sinh, không chỉ theo quan điểm Kitô giáo về ân sủng cứu độ, mà còn theo nhiều khía cạnh khác. Ngài viết, “sự hữu hạn – khi được đón nhận một cách chân thực – không hề làm suy giảm giá trị của chúng ta, mà ngược lại, còn mở lối để ta nhận ra dung mạo của Thiên Chúa và của những người khác… Quả thực, chính vì chúng ta trải nghiệm những giới hạn – như sự mong manh, nỗi khổ đau và thất bại – nên chúng ta mới có thể nhận ra phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con người, trong đó có cả phẩm giá của chính ta lẫn người quanh ta.”

Đức Giáo Hoàng Leo XIV bày tỏ lo ngại rằng AI sẽ đẩy nhanh “cuộc khủng hoảng chân lý” – một cuộc khủng hoảng mang lại những hệ lụy khôn lường đối với sự an lạc của nhân tâm và xã hội. Ngài cảnh báo, “việc tìm kiếm chân lý là một yếu tố thiết yếu của nền dân chủ, vốn tự thân là một phương tiện góp phần kiến ​​tạo lợi ích chung… Khi những câu hỏi về bản chất của chân lý không còn sức hấp dẫn, và khi chủ nghĩa thực dụng, với sự lên ngôi của tâm thế chỉ thỏa mãn những gì mang lại lợi ích cá nhân hoặc mang đến mức độ hiệu quả cho đời sống cá nhân thì đời sống dân chủ sẽ bị suy tàn.”

Làn sóng tẩy chay AI

Trong thực tế, việc cảnh báo tác hại khủng khiếp của AI, dù nó đang thay đổi thế giới ở những khía cạnh chưa từng có trong lịch sử nhân loại, là điều vô cùng cần thiết. Đã có không biết bao nhiêu bài báo nói về mặt trái AI không tên, không tuổi, không giới tính, không dung mạo, không tiếng nói…, nhưng lại trở thành thủ phạm gần như trực tiếp gây ra nhiều vụ tự tử lẫn giết người, như trường hợp sinh viên Phoenix Ikner được ChatGPT tư vấn cặn kẽ để thực hiện vụ thảm sát giết chết hai nạn nhân và làm bị thương sáu người tại Florida State University vào Tháng Tư, 2025.

Mỹ là nơi khai sinh các chatbot AI và Mỹ cũng là nơi đang phản kháng dữ dội chống lại sự bùng nổ AI. Trong cuộc khảo sát toàn quốc được NBC News công bố vào Tháng Ba, đa số cử tri, chiếm 57%, cho biết họ tin rằng những rủi ro từ AI lớn hơn so với lợi ích mà nó mang lại. Tỷ lệ này cao hơn hẳn so với 34% cử tri có quan điểm ngược lại. Điều đáng chú ý nhất là chính thế hệ trẻ, đặc biệt Gen Z (sinh trong khoảng từ 1997 đến 2012), là những người chống AI mạnh nhất.

Hoàn toàn trái ngược những câu chuyện hào nhoáng được thêu dệt bởi các công ty công nghệ như OpenAI hay Google, khảo sát cho thấy sinh viên và giới trẻ thuộc Gen Z nói chung đang đóng vai trò quan trọng trong làn sóng phản kháng AI. Họ phẫn nộ trước một hiện tại u ám lẫn một tương lai mơ hồ được định hình bởi những thứ giả tạo mà AI mang lại. Nhiều người có cảm giác bức bối khi bị buộc phải chấp nhận thực tế rằng AI đang ào ạt ập đến cuộc đời và cuốn phăng tương lai họ.

Điều khiến giới trẻ bất bình nữa là sự hủy hoại tư duy phản biện và các kỹ năng xã hội mà AI tạo ra. Điều trớ trêu có vẻ nghịch lý là càng dùng nhiều AI, người ta càng nhận ra mặt trái và càng ghét nó.

Một nghiên cứu gần đây do Harvard và Gallup phối hợp thực hiện cho thấy, 74% thanh niên được khảo sát tại Mỹ cho biết họ sử dụng chatbot ít nhất một lần mỗi tháng. Một nghiên cứu khác cho biết, hơn một nửa sinh viên Mỹ thừa nhận họ sử dụng các công cụ AI cho việc học tập hàng tuần.

Song song với đó, 79% được Gallup khảo sát “bày tỏ sự lo ngại việc AI khiến con người trở nên lười biếng hơn,” và 65% cho rằng việc sử dụng chatbot “chỉ thúc đẩy tâm lý muốn thỏa mãn tức thì chứ không mang lại sự thấu hiểu thực sự.” Và trong một thăm dò ​gần đây hơn của Gallup, quan điểm của Gen Z đã chạm mức thấp kỷ lục: Chỉ 18% bày tỏ kỳ vọng vào AI, giảm từ mức 27% năm 2025; và chỉ 22% cho biết họ cảm thấy hào hứng xài AI, giảm từ mức 36%.

Đa số sinh viên đang bày tỏ bất mãn khi AI được đưa vào giảng đường. Tháng Ba, 2026, ban biên tập tờ báo sinh viên thuộc đại học University of Pennsylvania chỉ trích gay gắt việc hội đồng trường áp dụng công cụ chatbot và tích hợp các chủ đề AI vào hầu hết chương trình giảng dạy.

Bài báo lên tiếng: “Trí tuệ nhân tạo không thể cùng tồn tại với giáo dục. Nó chỉ có thể làm suy thoái giáo dục. Khi công nghệ phát triển và người lao động bị thay thế bởi máy móc, trường học đáng lý phải là nơi còn lại để khám phá và đấu tranh bằng tư duy con người… Trí tuệ nhân tạo đang làm tha hóa những không gian thiêng liêng hiếm hoi đó và khiến chúng ta không còn nơi nào nữa để nghiên cứu học thuật thực sự” (“The more young people use AI, the more they hate it”/The Verge).

Trung tuần Tháng Năm, khi đến đại học University of Arizona dự lễ tốt nghiệp và đọc diễn văn, ông Eric Schmidt, cựu giám đốc điều hành Google không được sinh viên vỗ tay; thay vào đó là những tiếng la ó phản đối khi ông Schmidt nói về “cuộc chuyển đổi công nghệ” do AI mang lại sẽ diễn ra “quy mô hơn, nhanh hơn và mang đến những ảnh hưởng sâu rộng hơn bất cứ điều gì từng xuất hiện trước đây.”

Cần nhắc lại, Tháng Tư, Daniel Moreno-Gama, 20 tuổi, đã ném chất nổ tự chế vào tư dinh ông Sam Altman, giám đốc điều hành OpenAI. Vài ngày trước đó, một kẻ lạ mặt nổ 13 phát súng vào trước nhà ủy viên hội đồng thành phố Indianapolis, Ron Gibson, khi ông bỏ phiếu thông qua dự án xây trung tâm dữ liệu AI tại địa phương.

Ngày 7 Tháng Tư, cử tri thành phố Festus (Missouri) bỏ phiếu bãi nhiệm bốn thành viên hội đồng thành phố chỉ một tuần sau khi họ duyệt dự án xây một trung tâm dữ liệu AI trị giá $6 tỷ. Trong 39 vấn đề chính trị được công ty thăm dò ý kiến ​​Blue Rose Research nghiên cứu trong năm 2025, AI là vấn đề có mức độ quan trọng tăng nhanh nhất. Theo Data Center Watch, năm 2025, sự bùng nổ phản đối từ cử tri địa phương trên khắp nước Mỹ làm chặn lại hoặc trì hoãn ít nhất 48 dự án AI, với tổng giá trị khoảng $156 tỷ (“The American Rebellion Against AI Is Gaining Steam”/Wall Street Journal).

Không dễ gì cản lại đà phát triển AI. Gần như không quốc gia nào không bỏ tiền của vào AI. Tại Mỹ, giới tỷ phú công nghệ AI không chỉ đầu tư vào nghiên cứu mà còn dốc hầu bao mạnh cho các chiến dịch vận động hành lang bằng những cuộc quyên góp đảng phái. Chủ đề nóng hổi nhất – liệu chính phủ liên bang có nên hạn chế các tiểu bang trong việc kiểm soát AI – vẫn chưa được phân định rõ ràng theo ranh giới đảng phái.

Trong nội bộ đảng Cộng Hòa, nhiều người tiếp tục phản bác chủ trương đầu tư mạnh vào AI của chính quyền Trump. Cho đến giờ, Quốc Hội vẫn chưa thông qua bất kỳ đạo luật toàn diện liên quan phát triển và kiểm soát AI. Chỉ trong năm 2025, các nhà lập pháp cấp tiểu bang khắp nước Mỹ đã đệ trình hơn 1,000 dự luật dính dáng AI.

Trong mớ bùng nhùng AI, có lẽ điều cần được lắng nghe là ý kiến của Đức Giáo Hoàng Leo XIV. Ngài nói:

“Những thứ được gọi là trí tuệ nhân tạo không hề trải qua các kinh nghiệm sống, không sở hữu một thân xác, không cảm nhận được niềm vui hay nỗi đau, không trưởng thành qua các mối tương quan, và cũng không thể thấu hiểu từ nội tâm ý nghĩa thực sự của tình yêu, công việc, tình bạn hay trách nhiệm… Chúng cũng không hề có lương tâm luân lý, bởi lẽ chúng không thể phân định thiện ác, không thể thấu suốt ý nghĩa tối hậu của các tình huống, hay gánh vác trách nhiệm về những hệ quả gây ra.” [dt]

(Trúc Phương/Người Việt)

Source link
(DKN)

Tuyên bố này phát tín hiệu cho thấy Nvidia vẫn nhìn thấy nhu cầu dài hạn đáng kể tại thị trường này giữa bối cảnh căng thẳng công nghệ Mỹ-Trung tiếp diễn.

Các bộ CPU trở thành tâm điểm chú ý khi các công ty và doanh nghiệp hướng tới agentic AI, các hệ thống thực hiện những chức năng tự trị, mở rộng nhu cầu vượt ra ngoài các bộ vận hành đồ họa, hay GPU, vốn được sử dụng để huấn luyện các mô hình lớn.

Ông Huang vào hôm Thứ Tư đặt mục tiêu trấn an các nhà đầu tư rằng công ty Nvidia, có giá trị nhất thế giới, có thể duy trì mức tăng trưởng bùng nổ nhờ vào một nền tảng khách hàng rộng lớn và các sản phẩm mới giúp công ty vượt qua mức doanh thu $1 ngàn tỷ mà họ dự báo cho các chip AI chủ lực.

Trong một cuộc họp báo cáo kết quả tài chính vào hôm Thứ Tư, ông Huang cho biết các bộ xử lý trung tâm “Vera” mới của Nvidia giúp công ty tiếp cận một thị trường mới trị giá $200 tỷ.

Phát biểu với các phóng viên khi đến Đài Bắc vào hôm Thứ Bảy và khi được hỏi liệu dự báo đó có bao gồm Trung Quốc hay không, ông nói: “Tôi nghĩ là có.”

Nvidia nhận giấy phép từ chính phủ Mỹ để bán chip H200 nhưng chưa nhận sự chấp thuận từ Bắc Kinh, những người đang thúc đẩy các nhà cung cấp chip của riêng Trung Quốc.

Các cuộc hội đàm của Tổng Thống Mỹ Donald Trump với Chủ Tịch Tập Cận Bình tại Trung Quốc trong tháng này không mang lại bước đột phá ngay lập tức nào để Nvidia bán chip H200. Ông Huang cũng có mặt tại đó với tư cách là một thành viên của phái đoàn Mỹ.

Reuters loan tin vào tuần trước rằng Mỹ chấp thuận cho khoảng 10 công ty Trung Quốc mua chip AI mạnh thứ nhì của Nvidia là H200, nhưng cho đến nay chưa có một đơn hàng nào được giao.

“H200 được cấp phép để vận chuyển sang Trung Quốc. Sẽ thật tuyệt vời nếu có thể phục vụ thị trường đó. Thị trường Trung Quốc rất quan trọng. Tất nhiên, đó là một thị trường rất lớn,” ông Huang phát biểu tại phi trường Tùng Sơn ở trung tâm Đài Bắc. (MPL) [kn]

Source link
(Nguoi-Viet)

Sự việc bùng phát vào hôm Thứ Sáu, sau khi một nhà báo vào hôm Thứ Sáu quan sát thấy trên nền tảng mạng xã hội X rằng Bộ Tư Pháp đang “lặng lẽ” xóa bỏ các thông cáo báo chí trên trang web chính thức vốn lưu trữ lại cuộc tấn công ngày 6 Tháng Giêng, bao gồm cả thông tin về một người đàn ông Texas nhận tội hành hung cảnh sát và phải đối mặt với các cáo buộc riêng rẻ của tiểu bang về hành vi dụ dỗ trẻ vị thành niên.

Trước phát hiện trên, Bộ Tư Pháp phản hồi từ tài khoản “phản ứng nhanh” rằng “không có gì ‘lặng lẽ’ về việc đó cả” đồng thời gọi các hồ sơ truy tố tội phạm trước đây là “tuyên truyền mang tính đảng phái.”

“Không có gì ‘lặng lẽ’ về việc đó cả. Chúng tôi tự hào đảo ngược sự vũ khí hóa của Bộ Tư Pháp dưới chính quyền Biden. Chúng tôi sẽ làm mọi thứ trong quyền lực của mình để hoàn trả đầy đủ cho những người bị đàn áp vì mục đích chính trị. Điều này bao gồm việc loại bỏ những tuyên truyền mang tính phe phái khỏi trang web của Bộ Tư Pháp,” Bộ Tư Pháp tuyên bố.

Cuộc “thanh trừng” dữ liệu quy mô lớn này bao gồm việc gỡ sạch các cáo trạng hình sự, phán quyết kết tội và biên bản tuyên án mang tính lịch sử. Trong số các hồ sơ bị bôi xoá dữ dội nhất là các vụ án âm mưu nổi loạn liên quan đến các thành viên thuộc hai tổ chức cực hữu cực đoan Proud Boys và Oath Keepers.

Trước đó, dưới áp lực từ chính quyền, Bộ Tư Pháp đề nghị tòa kháng án liên bang hủy bỏ các tội danh nổi loạn này, một yêu cầu được phê duyệt vào hôm Thứ Năm, tạo tiền đề để chính quyền chính thức bác bỏ hoàn toàn các vụ án vào ngày Thứ Sáu.

Chiến dịch xóa bỏ vết tích lịch sử này diễn ra ngay sau khi Tổng Thống Donald Trump thực hiện cam kết khoan hồng cho người ủng hộ. Ngay trong ngày đầu tiên trở lại văn phòng nhậm chức vào Tháng Giêng, 2025, Tổng Thống Trump đã ban lệnh ân xá hoặc giảm án cho toàn bộ hơn 1,500 bị cáo bạo loạn, bao gồm cả những phần tử hung hãn từng dùng cán cờ, gậy khúc côn cầu và nạng để hành hung lực lượng cảnh sát bảo vệ Quốc Hội.

Bên cạnh việc gỡ bỏ chứng cứ, chính quyền liên bang còn tiến thêm một bước dài trong việc hợp thức hóa quyền lợi cho các đồng minh. Vào hôm thứ hai, Bộ Tư Pháp công bố thành lập một quỹ ngân sách đặc biệt trị giá lên tới $1.8 tỷ nhằm “bồi thường” tài chính cho những người ủng hộ Tổng Thống Trump.

Quyền Bộ Trưởng Tư Pháp Todd Blanche thậm chí từ chối loại trừ khả năng những kẻ bạo loạn mang án tích bạo lực vẫn được quyền nhận tiền từ nguồn quỹ lấy từ tiền thuế này khiến gây nên một làn sóng phẫn nộ dữ dội mang tính lưỡng đảng tại Quốc Hội Mỹ.

Giới sát cánh dân quyền và các nhà lập pháp độc lập cảnh báo rằng, việc biến các hành vi bạo lực bạo loạn chính trị thành công trạng, kết hợp với việc thanh trừng toàn bộ kho dữ liệu tư pháp công cộng, là một bước đi nguy hiểm nhằm bóp méo hoàn toàn sự thật.

Bằng cách biến việc “lặng lẽ xoá bỏ” ban đầu thành một chính sách công khai thừa nhận đầy thách thức, chính quyền của Tổng Thống Trump đang áp đặt một trật tự mới, nơi lịch sử tư pháp của quốc gia có thể bị tẩy xóa sạch sẽ chỉ bằng một mệnh lệnh hành pháp. (MPL) [kn]

Source link
(Nguoi-Viet)

Ông Quách Gia Khôn cũng cảnh báo thêm, “lệnh ngừng bắn vốn đã rất mong manh sẽ bị lung lay” khi Mỹ mở rộng quy mô triển khai quân sự trong khu vực, kết hợp với lệnh phong tỏa nói trên.

Ngoài ra, người phát ngôn của Bộ Ngoại Giao Trung Quốc cũng bác bỏ các thông tin cho rằng Trung Quốc đang gửi vũ khí tới Iran. Ông khẳng định cáo buộc đó là “hoàn toàn bịa đặt.”

Trước đó, vào ngày Thứ Ba, Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã lên tiếng chỉ trích Washington trong cuộc gặp với Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez, vốn là người chỉ trích mạnh mẽ nhất cuộc chiến tại Iran trong khối phương Tây, khi nhận định rằng “trật tự quốc tế đang sụp đổ và rơi vào tình trạng hỗn loạn.”

Sáng ngày Thứ Ba, ông Tập Cận Bình đã đón tiếp Thái tử Abu Dhabi thuộc Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, người đang có chuyến thăm Trung Quốc, tại Đại Lễ Đường Nhân Dân ở Bắc Kinh.

Forbes dẫn tin cho biết trong một cuộc gặp riêng biệt với Thái Tử Abu Dhabi, ông Tập khẳng định Trung Quốc sẽ “tiếp tục đóng vai trò mang tính xây dựng” tại khu vực Trung Đông, đồng thời nói thêm: “Chúng ta không thể để thế giới quay trở lại với quy luật rừng xanh.”

Ngoài ra, NBC News cho biết thêm, một phát ngôn viên khác của Bộ Ngoại Giao Trung Quốc, ông Lâm Kiên, cũng phản đối hành động phong tỏa eo biển Hormuz của chính quyền Tổng Thống Trump. Trong bài đăng trên nền tảng X (Twitter), ông Lâm Kiên cũng gọi đó là “nguy hiểm và vô trách nhiệm.” Đồng thời nói thêm rằng quyết định này sẽ chỉ làm leo thang căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Iran.

“Chúng tôi kêu gọi các bên liên quan tôn trọng thỏa thuận ngừng bắn, kiên trì theo định hướng đàm phán hòa bình và thực hiện các hành động cụ thể nhằm hạ nhiệt sự xung đột, để hoạt động qua eo biển có thể sớm được nối lại,” ông Lâm Kiên viết trên X.

Vào Chủ Nhật, 12 Tháng Tư, Tổng Thống Trum đã ra lệnh phong tỏa eo biển Hormuz sau cuộc thương thuyết thất bại giữa Iran và phái đoàn Mỹ do Phó Tổng Thống JD Vance dẫn đầu. Không những thế, ông Trump tuyên bố sẽ ngay lập tức phong tỏa eo biển Hormuz và “thổi bay Iran xuống địa ngục,” làm giá dầu thô ngay lập tức tăng lên đến trên $100/thùng trong ngày hôm đó. (K.L)

Source link
(Nguoi-viet)

Tuy nhiên, có nhiều diễn tiến trong 24 giờ qua. Vậy thì ai thắng trong thỏa thuận ngưng bắn này?

Thỏa thuận này không chấm dứt cuộc chiến, nhưng hy vọng là nó sẽ giúp cả hai bên có thêm thời gian để đàm phán một hiệp ước hòa bình toàn diện hơn. Về phía các nhà đầu tư, họ dường như tỏ ra lạc quan khi giá dầu giảm mạnh ngay khi có tin này, trong khi thị trường chứng khoán Châu Á lại tăng vọt vào sáng sớm.

Eo biển Hormuz

Iran bắt đầu đóng eo biển Hormuz từ khi cuộc chiến bắt đầu ngày 28 Tháng Hai. Tổng Thống Donald Trump cũng nhiều lần gửi ra những tin nhắn trên Truth Social, đe dọa Iran, kêu gọi các quốc gia đồng minh, NATO, hỗ trợ để thúc đẩy Tehran chấm dứt tình trạng đóng Hormuz. Có lúc ông Trump nhắn trên Truth Social là “không cần Hormuz.”

Thậm chí, ông cũng dùng những lời mang tính bạo lực và từ ngữ tục tĩu để yêu cầu Iran mở eo biển vào sáng ngày Lễ Phục Sinh.

Theo nhật báo The New York Times, khi lệnh ngừng bắn giữa Hoa Kỳ và Iran sắp chạm mốc 24 giờ, tính đến ngày Thứ Tư, vẫn chưa rõ khi nào Iran sẽ bắt đầu cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, tuyến đường thủy mang tầm quan trọng kinh tế sống còn gần như tê liệt do chiến tranh.

Theo dữ liệu do Kpler, một công ty theo dõi tàu thuyền toàn cầu, cung cấp cho NYT, chưa có bất kỳ tàu chở dầu hay khí đốt nào đi qua eo biển này kể từ khi lệnh ngừng bắn được gửi ra vào Thứ Ba. Tuy nhiên, có bốn tàu chở hàng rời, loại tàu chuyên chở hàng hóa khô, đi qua thành công.

Ngày 14 Tháng Ba, ông Trump nhắn trên Truth Social: “Bằng cách này hay cách khác, chúng ta sẽ sớm chiếm lấy eo biển Hormuz, MỞ CỬA, AN TOÀN, và MIỄN PHÍ.”

Ngày 3 Tháng Tư, ông Trump nhắn: “Chỉ cần thêm chút thời gian nữa, chúng ta hoàn toàn có thể dễ dàng MỞ EO BIỂN HORMUZ, CHIẾM LẤY DẦU MỎ, và THU VỀ MỘT KHOẢN KHỔNG LỒ.”

Ngày 6 Tháng Tư, Tổng Tống Trump gợi ý trước báo giới rằng Hoa Kỳ có thể sẽ cân nhắc việc thu phí qua lại tại eo biển Hormuz sau chiến tranh. Đây được hiểu là một hành động nhiều khả năng đòi hỏi kiểm soát quân sự trực tiếp của Mỹ đối với tuyến đường thủy chiến lược này.

“Thế chúng ta đứng ra thu phí thì sao? Tôi thà làm vậy còn hơn là để họ thu. Tại sao chúng ta lại không làm chứ? Chúng ta là bên chiến thắng mà. Chúng ta đã thắng,” ông Trump nói.

Tuy nhiên, trong bản thỏa thuận ngừng bắn gồm10 điểm do Iran đề nghị mà Tổng Thống Trump đã đồng ý, nó lại mâu thuẫn với các mục tiêu của Washington, theo NYT.

Nhật báo The Wall Street Journal đưa ra bản thỏa thuận 10 điểm này. Điểm thứ hai ghi rõ: Chỉ có Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Tối khuya Thứ Tư, ông Trump nhắn ra trên Truth Social, nói Hoa Kỳ sẽ “hỗ trợ giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông tại eo biển Hormuz,” đồng thời nói thêm “sẽ kiếm được khoản tiền khổng lồ.”

Theo tin từ tờ Financial Times sáng Thứ Tư, Iran đang lên kế hoạch yêu cầu các hãng vận tải biển thanh toán phí qua eo biển bằng tiền điện tử để cho phép các tàu chở dầu của họ đi qua.

Hầu hết các quốc gia trên thế giới đồng ý tham gia một điều ước quốc tế, đó là Công Ứớc Liên Hiệp Quốc Về Luật Biển, trong đó nghiêm cấm việc cản trở các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, cả Hoa Kỳ lẫn Iran đều chưa phê chuẩn hiệp ước này. Và hiện nay, cả hai bên đều tuyên bố muốn áp đặt phí lưu thông đối với các tàu thuyền đi qua eo biển nêu trên.

Theo phân tích của NYT, hành động này sẽ bị coi là bất hợp pháp chiếu theo Luật Biển, tên gọi phổ biến của bản công ước.

Tuy nhiên, gần đây, Tổng Thống Trump nói với NYT rằng ông không cần luật pháp quốc tế, mà chỉ cần lý lẽ của chính ông.

Sáng Thứ Tư, chưa qua 24 giờ của thỏa thuận ngừng bắn hai tuần, Iran ngừng cho tàu dầu đi qua eo biển Hormuz sau khi Israel tấn công Lebanon, thông tấn xã bán chính thức Fars của Iran loan tin hôm Thứ Tư, 8 Tháng Tư.

Chấp nhận quyền làm giàu hạt nhân của Iran

Đây là điều thứ ba trong bản thỏa thuận, cũng là điều mà chính quyền Tổng Thống Trump dùng để phát động cuộc tấn công Iran ngày 28 Tháng Hai.

Điều này hoàn toàn trái ngược với những tuyên bố gần đây nhất của ông Trump, trong đó ông một lần nữa kêu gọi chấm dứt hoàn toàn việc Iran thủ đắc uranium.

Một số nhà ngoại giao trong khu vực nỗ lực xoa dịu các yêu cầu của Hoa Kỳ, gợi ý rằng thay vào đó, Tehran có thể đồng ý không chủ động tiến hành làm giàu uranium, hoặc giới hạn mức độ làm giàu ở một lượng mang tính biểu tượng, nằm ở ngưỡng thấp nhất phục vụ cho các mục đích dân sự. Hiện vẫn chưa rõ liệu chính quyền ông Trump có chấp thuận phương án này hay không sau hai tuần nữa.

Dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt đối với Iran

Washington áp đặt lên Iran nhiều hình thức trừng phạt khác nhau, hay các hạn chế trực tiếp đối với các giao dịch tài chính, kể từ khi Cộng Hòa Hồi Giáo được thành lập sau cuộc cách mạng năm 1979.

Trong các cuộc đàm phán trước đây, các nhà trung gian hướng tới việc Mỹ dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt để đổi lấy những nhượng bộ về chương trình nguyên tử của Iran. Tuyên bố của ông Trump hôm Thứ Tư cũng đề cập đến ý tưởng đề nghị “giảm thuế quan và trừng phạt.”

Ngoài ra, dỡ bỏ hoàn toàn tất cả các lệnh trừng phạt khác đối với Iran, như loại bỏ sự kìm kẹp kinh tế (xuất cảng dầu, ngân hàng). Nếu điều này xảy ra, Iran có thể thu thêm hàng chục tỷ đô la mỗi năm, theo WSJ.

Giải phóng tài sản Iran bị đóng băng. Điều này nghĩa là mở khóa các quỹ do Mỹ giữ (trước đây khoảng $6 tỷ trong các thỏa thuận cũ). Iran nhận ngay dòng tiền mặt, cũng theo WSJ.

Bồi thường

Điều số 8 trong bản thỏa thuận, Iran phải được bồi thường đầy đủ chi phí tổn thất chiến tranh.

Trong khi đó, Ngũ Giác Đài cho biết sáu ngày đầu tiên của cuộc chiến tại Iran tiêu tốn của Mỹ $11.3 tỷ, theo NYT tường thuật.

Ngoài ra, chưa kể những cơ sở quân sự trọng yếu ở Trung Đông bị thiêu hủy và hư hại nặng, cuộc chiến làm 13 quân nhân Mỹ thiệt mạng và hàng trăm binh sĩ bị thương.

Phó Tổng Thống JD Vance hôm Thứ Tư, 8 Tháng Tư, gọi thỏa thuận ngưng bắn Iran là “thỏa thuận ngưng bắn mong manh,” theo CNBC.

Bên nào mong manh? Bên nào thắng trong bản thỏa thuận ngừng bắn hai tuần? Có cần phải chờ đến hai tuần nữa hay không? (K.L) [đ.d.]

(Nguoi-viet)